Kunningjaveldi, aðstöðubrask og hrun Íslands

Þræðir valdsins eftir Jóhann Hauksson á leið í verslanir

Þræðir valdsins eftir Jóhann Hauksson blaðamann er ný og afhjúpandi bók þar sem rýnt er í íslenskt samfélag og sýnt hvernig viðskipti og stjórnmál hafa verið gegnsýrð af valda- og hagsmunatengslum, spilltum embættisfærslum, pólitískum stöðuveitingum og „vel heppnuðum“ tilraunum til þess að gera almannafé að uppsprettu auðs hjá einkaaðilum. Jóhann tekur í bók sinni sláandi dæmi frá undanförnum árum en þagnarhjúpur hefur verið um sum þeirra. Jafnframt varpar hann ljósi á eðli valda- og hagsmunatengsla og leitar í þeim tilgangi í smiðju ýmissa fræðimanna. Jóhann Hauksson bregður í bók sinni nýju ljósi á kunningjaveldi, aðstöðubrask og hrun Íslands. Hann  er einn þekktasti rannsóknarblaðamaður landsins, með víðtæka reynslu og þekkingu. Hann hlaut Blaðamannaverðlaunin árið 2010 fyrir leiðandi umfjöllun um fall ríkisstjórnarinnar og þýðingarmiklar fréttaskýringar um mikilvæg þjóðfélagsmál.

Stefán Jón skrifar í TMM um hrunið og ber saman Ísland og Afríku: Spillingin kjarni íslensku leiðarinnar

Kápa nýjasta heftis TMM. Myndin er úr gamalli amerískri auglýsingu fyrir skordýraeitrið DDT og vísar í grein Guðna Elíssonar um umræðuna í kjölfar útgáfu tímamótabókar Rachel Carson, Raddir vorsins þagna.

„Ég hélt lengi vel að Ísland með „sína sterku lýðræðishefð“ og nýfrjálsu ríkin í Afríku og víðar væru ósambærileg. Eftir því sem fleiri steinum var velt í Hruninu, og allt fram á þennan dag, og meira og meira ógeð kemur í ljós, verður manni hugsað til afríska ástandsins.

 

Hvar tæma menn seðlabanka? Hvar eru auðlindir settar í fárra manna hendur? Hvar eru ríkisfyrirtæki afhent klíkubræðrum? Hvar eru kjánasamningar gerðir við erlenda auðhringi? Hvar var Kalda stríðið notað í auðgunarskyni fyrir fáa útvalda?“

 

Þetta segir Stefán Jón Hafstein, fyrrverandi fjölmiðlamaður og borgarfulltrúi en síðustu sex ár starfsmaður Þróunarsamvinnustofnunar Íslands í Afríku, í grein sem hann skrifar í nýjasta tölublað Tímarits Máls og Menningar, sem kom út í gær.

 Greinin heitir Rányrkjubú og þar fjallar Stefán Jón á átján blaðsíðum á innblásinn hátt um aðdraganda og orsök hrunsins frá ýmsum hliðum. Eins og að ofan greinir skoðar hann hliðstæður íslensks samfélags og nýfrjálsra ríkja í Afríku, hann tæpir á íslensku samfélagi sem ǽttbálkasamfélagi þar sem menn umgangast auðlindir þjóðfélagsins eins og herfang sem höfðingjar útdeila til þeirra sem sýna þeim hollustu.

Hann andmælir því að hrunið megi rekja til nýfrjálshyggju, eins og oft heyrist í umræðunni:

 

„Tímabilið einkennist þó vissulega af einum þræði frjálshyggjunnar, sem er auðhyggja. Ójöfnuðurinn sem stórjókst á Íslandi á sama tíma er ekki hugmyndafræðilegt keppikefli frjálshyggju í sjálfu sér þótt stundum sé hann óhjákvæmilegur fylgifiskur.

 

Hvers vegna mótstaðan klikkaði er svo löng saga, en í stuttu máli voru það „pólitísk uppkaup“ arðræningjanna.

 

Enn, þremur árum eftir Hrunið, eru íslenskir vinstrimenn í slag við frjálshyggjuna þegar þeir ættu að einbeita sér að spillingunni. Því hún er kjarninn í íslensku leiðinni.“

 Og um íslensku spillinguna í gegnum ættbálkakerfið þar sem pólitískir höfðingjar meðhöndla auðlindir og önnur gæði sem herfang sem þeir útdeila til þeirra sem sýna hollustu segir Stefán Jón meðal annars þetta:„Það mætti ætla að í okkar einsleita og smáa þjóðríki séu kjöraðstæður til að koma í veg fyrir böl margra afríkuríkja – ættbálkaskiptinguna (tribalism). Samkvæmt henni kemur ættbálkurinn fyrst, þorpið, staður­inn, frændur og vinir – hópurinn. Abstrakt hugmyndir eins og „almannahagsmunir“, „gagnsæi“, „stjórnsýsla“ „valddreifing“ eru merki um miklu þroskaðri samfélög þar sem búið er að setja regluverk um samskipti í stjórnmálum, efnahagslífi, félagsmálum og menningu. Ísland er miklu nær ættbálkasamfélaginu. Þetta sjáum við í hegðun stjórnmálaflokka, landshlutaafla í gegnum „heimamannasyndrómið“ þar sem hollusta við hjörðina kemur á undan hugmyndafræðilegum átökum eða verðleikum. Hollusta er forsenda þess að fá að njóta afraksturs.Stefán Jón HafsteinHöfðingjaveldi er skýrt einkenni á svona kerfi. Höfðinginn kemst í úthlutunarstöðu (ráðherra, landsbyggðarþingmaður, formaður, stjórn­andi í úthlutunarnefnd, stjórn Byggðastofnunar eða annarri sjóðastofnun). Fólk þarf að biðla til höfðingjanna, í stað þess að gagnsætt kerfi skipi því rétt sem það sækir. Höfðingjar vilja ekki að almenningur hafi réttindi, heldur sæki til þeirra persónulega og fái úthlutað af náð. Verðmætum og vegtyllum er dreift af höfðingjum sem ríkja í krafti „ættbálksins“. Því ógleggra sem regluverkið er og ógagnsærra því betra fyrir höfðingjaveldið. Eitt af lykilatriðum í því er að valdsskorður séu óskýrar og viðurlög nánast engin, svo auðvelt sé að taka áhættuna af því að skandalísera öðru hverju.“Hér er einungis stiklað á stóru um grein Stefáns Jóns og næst gripið niður í þennan kafla:„Nokkur framfaramál í íslensku samfélagi hafa orðið utan við stjórnmálakerfið. Því saga Íslands er ekki svartnætti og margvísleg jákvæð þróun hefur orðið. Tökum jafnréttismál kynjanna. Miklar framfarir hafa orðið á þeim vettvangi síðustu 20–30 ár, knúðar fram af kröfu samfélagsins og eldhuga úr röðum kvenna. Vitundarvakning um ofbeldi og sérstaklega kynferðislegt ofbeldi hefur orðið, utan við hina hefðbundnu
stjórnsýslu, stjórnmálavafstur eða dómstóla.Aftur: Kraftur fólksins. Samkynhneigðir hafa unnið þrekvirki í að breyta samfélaginu. Á eigin forsendum og á eigin vegum. Umhverfisverndarsinnar hafa sótt mjög á og komið náttúruvernd á dagskrá. Alkóhólistar og fíkniefnasjúklingar hafa náð undraverðum árangri í að bæta samfélagið með því að samtök þeirra hafa kennt okkur um hvað málið snýst. Sömuleiðis samtök eins og Hugarafl og Blátt áfram. Sú menningarlega fjölbreytni sem ríkir á Íslandi er gott vitni um krafta sem hægt er að leysa úr læðingi. Öll þessi mál hafa sprottið upp úr samfélagi okkar utan við kulnaðar smiðjur stjórnmálaflokkanna.Þessi dæmi, og vinna stjórnlagaráðsins, vísa veg um aðferðir sem má nota kerfisbundið til að opna samfélagið. Virkja aflið í fólkinu. Laga kerfið svo það verði farvegur fyrir lýðræðislegan þroska. Setja höfðingjaveldinu skorður. Greina vald frá hagsmunum. Stóra verkefnið er hvorki meira né minna en lýðræðisvæðing Ís­lands.Allt miðar þetta að aukinni hagsæld á breiðum grundvelli, en ekki nauðhyggju um hagvöxt. Hægvöxtur væri nær lagi núna. Og aukinn jöfnuður. Jöfnuður er þjóðhagslega hagkvæmur.“Í lok greinar sinnar segir Stefán Jón:„Pólitísk uppreisn frá miðju getur einangrað öfgafyllstu hagsmunaúlfana sem stefna landinu í hættu. Slík uppreisn hefur það markmið að tryggja almenna hagsæld en gefa hana ekki eftir þeim sem vilja slíta sundur frið í þágu sinna eigin þröngu stundarhagsmuna. Til þess eru lýðræðislegar leiðir færar.“Síðastliðinn sunnudag var Stefán Jón í viðtali hjá Jôni Ormi Halldórssyni og Ævari Kjartanssyni í þættinum Landið sem rís á Rás 1 og ræddi þá um hrunið á svipuðum nótum og sagðist gera nánari grein fyrir hugmyndum sínum í þessari tímaritsgrein.

Er fiskveiðistjórnunarkerfið helst undirstaða spillingar í samfélaginu?

Mikil umræða hefur farið fram í landinu um fiskveiðistjórnunina enda hefur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur það á verkefnaskrá sinni að breyta núverandi kerfi.

Íslensk lög kveða skírt á  um það að þjóðin eigi fiskinn í sjónum.

Engu að síður hafa fallið dómar um að nokkrir einstaklingar eða fyrirtæki eigi allan nýtingarrétt á fiskinum og kallast það kvóti en árið 1984 var þáverandi ríkisstjórn svo gæfusöm að senda nokkrum útvöldum bréf og afhenda þeim allar fiskveiðiheimildir í landinu.

Nokkrum árum síðar var þessu fylgt eftir með því að heimila veðsetningu á kvótanum og þar með veðsettu þessir örfáu aðilar allan óveiddan fisk í landhelgi Íslands og slógu stór lán út á þetta og síðast þegar spurðist til þessara manna sem fengu þetta allt frítt að þeir væru hættir í útgerð eða búnir að leigja veiðiheimildirnar einverjum öðrum sem nennti að róa til fiskjar.  Nær allir sem núna væru að fiska hefðu annað hvort keypt fiskveiðiheimildir af þeim sem fengu þetta gefins eða leigðu af þeim sem áttu fiskinn sem þjóðin á.

Gríðarlegir peningar voru dregnir út úr bönkunum með þessum hætti stundum áætlað um fimmhundruð milljarðar og var það mál manna að þeir hundruð milljarða sem náðust út úr bönkunum með þessari aðferð hefði verið undirstaða þeirra peninga sem voru notaðir til að koma bankabólunni af stað á árunum 2004 -  2005.  Þessi leikfimi með fiskveiðiheimildirnar hafa því verið einn helsti skaðvaldur í íslensku samfélagi.

Enn er staðan sú að nokkrir einstaklingar eða fyrirtæki hafa öll tök á óveiddum fiski í sjónum og geta ráðstafað honum að vild, veðsett, leigt eða selt.

Helsta leikflétta þeirra sem eru í þessum bransa er að eiga þetta í einhvern smá tíma og selja síðan  með hagnaði, fara út úr greininni með eins mikla peninga og unnt er og koma þeim peningum undan. Ekki virðist hagkvæmt að skilja eftir nein verðmæti í fyrirtækjunum enda  tala menn nú um að engar fjárfestingar séu lengur í þessum atvinnuvegi.

Allur peningurinn er fluttur í burtu sennilega oftar en ekki með fólkinu sem er að selja og koma sér á brott með eins mikinn gróða og unnt er og meðan færi gefst.

Enginn annar tilgangur er að vera í þessu en að græða því þetta eru ekki neinar félagsþjónustur eða góðgerðastofnanir.

Fjöldi fólks kemur fram í fjölmiðlum og grætur  það að hugmyndin sé að breyta þessu kerfi að loka fyrir það að menn geti labbað út úr greininni með öll þessi auðævi sem í reynd eru peningar Íslensku þjóðarinnar sem á fiskinn í sjónum. 

Það eru engar fréttir að fólk vilji græða peninga og út á það gekk nýliðin bankabóla að græða sem mest. Það ævintýri endað allt á herðum þjóðarinnar þó þeir sem stæðu mest í gróðabraskinu héldu því fram að þeir væru að reka einkavædda banka.

Sama er með fiskveiðileikfléttuna að fólkið í fléttunni telur að það sé að reka einkarekið fiskveiðifyrirtæki.  Þegar betur er að gáð þá eru allir peningar sem orðið hafa til í þessum fyrirtækjum fengnir með ókeypis aðgangi að auðlindum þjóðarinnar þannig að þjóðin á líklega öll þessi fyrirtæki í dag. En ekki bara það. Þessi hópur manna sem stendur í þessum bransa er með hundruð milljarða að láni og það virðist allt saman vera tekið að láni hjá þjóðinni sem ber ábyrgð á bönkunum.

Þetta eru því allt eignir þjóðarinnar, fiskurinn í sjónum, fyrirtækin sem eru að veiða og vinna fiskinn og einnig allir peningarnir sem þessi fyrirtæki eru að fá lánað og skila stundum og stundum ekki til baka. Allt tekið frá þjóðinni sem sannaðist í nýliðnu bankahruni að allar afskriftir af lánum útgerðarfyrirtækja er allt tekið af þjóðinni.

Þegar þetta hefur ekki dugað til að gera ánægða sem er í þessum fiskveiðum þá er gengið, íslenska krónan, felld og var í nýliðnu bankahruni felld um nær helming. Við það hækkaði verð á öllum útfluttum vörum svo sem fiskafurðum og runnu við það gífurlegar fjárhæðir í vasa þeirra sem eru í þessum fiskbransa. Allur sá peningur en enn á ný tekinn af þjóðinni og færður í vasa útgerðanna í landinu í viðbót við allt hitt sem  þessi fyrirtæki hafa fengið fyrirhafnarlítið af fólkinu í landinu.

Við gengisfellingarnar þá hækka lán hjá öllum, öll íbúða- og bílalán hækka langt upp fyrir þær áætlanir sem gerðar voru þegar lánin voru tekin og ríkisstjórnin er að glíma við í dag og setti upp  embætti Umboðsmann skuldara til að glíma við fjárhag þeirra fjölskyldna sem fóru verst út úr þessu. Allt er þetta  til komið vegna útgerðarinnar í landinu sem hefur fengið millifært til sína nær allar fasteignir landsmanna með því að njóta góðs af hækkun á útfluttum vörum gegn hruni fasteigna landsmanna.

Landsmenn, þjóðin eru bara settir í skuldagjörgæslu meðan eignir þeirra eru færðar yfir til útgerðarinna.

Meðvirknin í málum útgerðarinnar tekur engan endi og lygasagan, spillingin og þvælan heldur áfram og versnar bara ef eitthvað er.

Hvers vegna er ekki hægt að selja hverjum sem er fisk úr þessum sjó til að veiða?  Sá sem er með hagstæðustu útgerðina og býður best fær mest af aflanum.

Er Skotland góður valkostur fyrir unga Íslendinga?

Mikil umræða er í landinu vegna atvinnuleysis og nú er talið að um 13500 séu skráðir atvinnulausir en með þeim sem hafa flúið land er heildaratvinnuleysið um eða yfir 20.000 manns.

Það virðist ekki vera mjög margt sem fólk finnur uppá til að bæta ástandið sem hefur verið viðvarandi síðan í bankahruninu mikla 2008.

Það væri því ekki ónýtt ef unnt væri að benda fólki á vannýtta möguleika í stöðunni.  Um daginn rakst ég á ýmsar upplýsingar varðandi Skotland.  Í Norður Skotlandi, í hálöndum Skotlands til dæmis á svæðinu í kringum Inverness sem oft er kölluð höfuðborg hálanda Skotlands virðist vera mjög blómlegt, talsverð atvinna, íbúðalán með um fjögur prósent vöxtum og engin verðtrygging á lánum.  Húsaleiga fyrir algenga íbúð eða jafnvel hús er frá um kr 100.000 á mánuði eða þar um bil en mörg byggingafyrirtæki bjóða nýjar eignir til sölu á mjög góðu verði og með um allt að 85% - 90% lánamöguleikum.

Miðað við ástandið hér heima þá hljómar þetta eins og eitthvað undraland og víst er að framfærsla og annar kostnaður er hvergi nærri eins hár í Skotlandi og í Noregi þangað sem margir íslendingar hafa stormað núna í kreppunni.

Það er einnig margt fleira gott við þetta svæði. Þetta er til þess að gera nálægt okkur, veðurfar svipað og margt svipað með samfélaginu þarna og hér á Íslandi enda var þetta til forna sama samfélag.

Einnig eru miklir möguleikar þarna fyrir framtakssama og atorkumikla menn og konur, fólk með þekkingu og reynslu þar sem unnt er að fá eðlilega bankafyrirgreiðslu þarna á vöxtum og kjörum sem teljast eðlilegur hluti af heilbrigðu rekstrarumhverfi. Fólk er ekki sett á hausinn með vertryggingunni og vextirnir passa inn í afkomumöguleika fjölda atvinnugreina.  Víst er að Skotarnir mundu fagna því að fá fjölbreytta flóru duglegra Íslendinga til sín annað hvort tímabundið eða til frambúðar.

Skólar og önnur opinber þjónusta virðist vera fín þarna og þó allt sé ekki eins og á Íslandi þá er talsvert til þess vinnandi að komast í umhverfi þar sem unnt er að vinna fyrir sér frekar en að liggja heima á atvinnuleysisbótum.

Á Íslandi í dag eftir hrun er ekkert líf fyrir um 15.000 – 20.000 Íslendinga og þeir sem enn draga fram líftóruna bíða margir eftir því hvernig endalok verða á íbúðalánum þeirra og bílalánum þar sem fólk mun annað hvort missa allt sitt eða sitja uppi með himinháar afborganir sem ekki sést fyrir endann á vegna verðtryggingar á sama tíma og atvinnuleysi mælist eitt það mesta í Íslandssögunni.

Það gæti því verið ómaksins vert fyrir fjölda Íslenskra fjölskylda sem nú draga fram lífið á atvinnuleysisbótum eða eru að missa allt sitt í vaxtaokri að skoða vandlega alla möguleika á að flytja til Skotlands og þá sérstaklega á þetta svæði þarna norðurfrá. 

Talsvert er auglýst eftir fólki til vinnu þarna og ekki bara verkamönnum heldur fólki með fjölþætta menntun.  Íslendingar eru  upp til hópa mjög vel menntaðir, tala flestir ágæta ensku og mun áreiðanlega verða vel tekið á þessu svæði sem og reyndar víðast hvar í Evrópu

Rosabaugur og valdabaráttan

Björn Bjarnason hefur nýlega gefið út bókina Rosabaugur yfir Íslandi og Morgunblaðið fjallar um bókina í leiðara.

Björn fær mikið lof fyrir verkið og er talinn vera mjög hógvær í lýsingum sínum um þetta deilumál sem Baugsmálið var og verður um ókomna tíð enda sumir helstu leikendur ennþá að í Íslensku samfélagi.  Dómar í málum baugsmanna eru hvergi nærri allir komnir fram og því ennþá of snemmt að spá hvernig fer að lokum í þeim efnum.

En um hvað er þessi deila og hver er bakgrunnurinn og rótin að vandanum?  Það hefði verið mjög áhugavert að einhver jafn skeleggur og fróður maður og Björn Bjarnason hefði tekið saman allan pakkann um þessa atvinnuþróunarsögu okkar á svipuðu formi og Björn er að gera núna um Baugsmálið.

Nýlegar merkar bækur hafa komið út um atvinnuþróun á Íslandi svo sem Hrunið eftir Guðna Th Jóhannesson, Draumalandið eftir Andra Snæ Magnason og nú nýlega ævisaga Gunnars Thoroddsen sem einnig er skráð af Guðna Th Jóhannessyni sagnfræðingi og sagnameistara.

Allar þessar bækur og eflaust miklu fleiri eru um atvinnuþróun og valdabaráttu á Íslandi, barátta um peninga og völd sem hefur tröllriðið samfélaginu allar götur frá landnámi. Eini munurinn núna og við landnám er að þá drápu menn hvern annan með sverðum  en núna drepa menn hvern annan fjárhagslega með nýjum leikvopnum svo sem excel skjölum og öðru gáfulegum aðferðum.

Lýsingar Björns Bjarnasonar á þeim Baugsmönnum eru eflaust í dúr við það sem við höfum séð í fjölmiðlum og flestir þekkja. Þeir voru taldir setja allt á hausinn hérna með fjárfestingahraðlest sem margir vildu fá far með og sem virtist vera á góðri leið með að leggja undir sig alla fjárfestingateina á Íslandi.  Heildarskuldir veldisins voru líklega á annað þúsund milljarðar þegar lestin stoppaði með hruni sem Guðni lýsir ágætlega í bók sinni um Hrunið.

Fyrir hrun og fyrir Rosabaug Baugsmanna þá var einnig atvinnulíf á Íslandi sem Björn Bjarnason er ekkert að minnast á í dag og líklega best að gleyma en í ævisögu Gunnars Thoroddsen er mjög gagnmerk lýsing á því miskunnarlausa atvinnulífi og valdabaráttu á Íslandi, allt byggt á minnisblöðum Gunnars.  

Gunnar hafði stutt tengdapabba sinn Ásgeir Ásgeirsson til forseta og Sjálfstæðisflokkurinn gat ekki fyrirgefið Gunnari sem aldrei varð formaður flokksins fyrir bragðið og heldur ekki forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins. Gunnar var þó hámenntaður lögfræðingur, doktor og prófessor í lögfræði og var um tíma sendiherra í Kaupmannahöfn.

Á blómaskeiði Gunnars var mikið um skömmtun og einokun í samfélaginu. Atvinnugreinar áttu allt sitt undir fyrirgreiðslu stjórnmálamanna og öllum verkefnum á vegum opinberra aðila var skammtað úr hnefa valdaklíka á vegum stjórnvalda. Barist var um hvern einasta bita þar sem einhverjir möguleikar voru að skapa sér atvinnu og allt var skammtað eða haldið í einhverskonar herkví stjórnmálamanna eða SÍS.

Þessi valdabarátta hefur ekki tekið neinn enda og í dag er enn verið að berjast um fiskveiðistjórnunina og fiskinn í sjónum sem nokkrir stjórnmálamenn gáfu útgerðinni árið 1984, löngu fyrir hrun og löngu fyrir þann tíma sem stjórnmálamennirnir gáfu nokkrum völdum aðilum í sínum vinahópi bankana sem á endanum leiddi til Rosabaugs sem leiddi til hruns hér á landi og erlendis auk Icesave og bankahrunsins.

Ef stjórnmálamennirnir hefðu ekki gefið fiskveiðiheimildirnar og bankana þá væri samfélagið ekki að lesa Rosabaug Björns Bjarnasonar í dag.

Andri Snær fjallar í sinni bók Draumalandið um hvernig hinir misvitru stjórnmálamenn okkar fóru með landið og settu í gang álframleiðslu á heimsmælikvarða og hvernig margir óraunhæfir og skaðlegir draumar hafa verið settir fram af stjórnvöldum þar sem sumu hefur verið hrint í framkvæmd en öðru ekki.

Þegar allt er samantekið þá er varla að undra að út komi nokkrar bækur um mistökin en nú ber svo við að menn úr stjórnmálageiranum og tengdum greinum svo sem Björn Bjarnason fyrrverandi ráðherra og Styrmir Gunnarsson fyrrverandi ritstjóri eru farnir að skrifa sjálfir um mistökin. Hér áður voru það sagnfræðingar og rithöfundar. Eitthvað er því að breytast í þessum herbúðum sem fram til þessa hafa verið algerlega lokaðar fyrir almenningi.

Breytingin sýnist manni vera það að Baugsmenn voru ekki menn úr þeim armi hagsmunaklíkunnar sem þeir Björn og Styrmir tilheyrðu og því er þessi armur að skrifa núna og eru ekki ánægðir með stöðuna þó að þeirra armur í valdablokkinni hafi bæði gefið frá sér fiskveiðiheimildirnar og bankana og voru helstu leikendur í Draumalandi Andra Snæ. Voru menn ekki ánægðir með þær aðgerðir? Græddu þeir ekki nóg? Vilja þeir gera eitthvað annað núna?

Hvað á eignalaust og atvinnulaust fólkið í landinu að þola mikið sjónarspil frá valdakjörnum í samfélaginu til að ná einhverri lendingu um að samfélagið á Íslandi verði eins og hjá öðrum þjóðum?

Það er líklega akkúrat þessi valabarátta og hringavitleysa sem mun koma landinu inn í Evrópusambandið að lokum.

Er verðtryggingin "Margfölld Ólögleg Svikamylla"?

Margföld ólöglega svikamylla var til umfjöllunar í grein Andreu Jóhönnu Ólafsdóttur í Morgunblaðinu föstudaginn 15 júlí sl.

Þetta umræðuefni hefur verið eitt af heitari hjá Íslendingum síðan 1979 þegar verðtrygging fjárskuldbindinga hófst. Margir hafa lagt orð í belg en manni sýnist að staðan bara versni og umræðan verður harðskeyttari.

Vísitala fjárskuldbindinga er það að ef lán sem er tekið með ákvæðum um að lánveitandinn fái endurgreiðsluna verðbætta. Lánið reiknað út á sama hátt og venjulega en með raunvöxtum í stað nafnvaxta eins og um venjulegt óverðbætt lán á nafnvöxtum væri að ræða.  Greiðslan er síðan verðbætt og hækkuð í samræmi við hækkun viðkomandi vísitölu greiðsludags.

Þetta er ekki flókið og hægt að reikna út lán á vefsíðum margra fjármálastofnanna óverðbætt.

Það sem virðist síðan hafa gerst er að fjármálastofnanir hafa flækt málið alveg gríðarlega með margskonar lánaleiðum eða tegundum lána svo sem jafngreiðslulán, lán með jafnar afborganir eða jafnar greiðslur og síðan þessar tvær leiðir með eða án verðbóta. Í viðbót við þetta eru sumir lánasamningar þannig að verðbótum er bætt ofaná höfuðstólinn þannig að lántakinn finnur lítið sem ekkert fyrir því við hver mánaðarmót þegar gríðarleg verðbólga geisar í landinu. Verðbótum er bara  hlaðið ofaná höfuðstól lánsins og eign fólks gufar upp á stuttum tíma.

Til viðbótar ofangreindum leikfléttum með lánin eru lán ýmist reiknuð þannig að allur höfuðstóllinn er uppreiknaður með verðbótum um hver mánaðarmót þannig að lántakinn sjái í hverju höfuðstóll lánsins stendur með öllum eldri verðbótum hlaðið ofaná höfuðstólinn og allt uppreiknað til dagsins sem greiðsluseðillinn er gefin út með vöxtum og verðbótum. Þetta flækir málið en á að gefa sömu niðurstöðu og venjulegir útreikningar sýna einungis verðbætur á mánaðargreiðslunnar.

Til að útfæra þessar nýju leikfléttur þá réðu bankarnir haug af allskonar stærðfræðingum og sérfræðingum, helst með doktorspróf þar sem allar þessar leiðir voru útfærðar og virðist hafa fært bönkunum endalausa peninga í gegnum verðbótakerfið og leikflétturnar enda var Íslandsbanki núna að skila miklum hagnaði.  Þetta er að gerast þrátt fyrir gífurlegar launahækkanir í bankakerfinu og enginn samdráttur er í glæsihúsnæði bankanna.

Allar þessar leikfléttur og reiknikúnstir eru komnar óravegu frá upphaflega markmiðinu sem var bara að verðbæta greiðslu hvers mánaðar og ekkert annað. Allt átti að vera eins og það var nema að lánveitandinn fengi sitt til baka eins og verið hafði en nú verðbætt og gat reyndar ekki verið einfaldara enda lækkuðu vextir á móti í raunvexti þannig að hugsunin var að lánveitandinn greiddi þannig talsverðan hluta af verðbótunum með lægri útlánavöxtum.  Báðir hefðu hag af en lántakinn tæki þó alla áhættu af verðsveiflum.

Með upphaflegu útfærslunni er ekkert verið að ræða um verðbætur höfuðstóls, afborgana eða vaxta sérstaklega og að allt sé marg-verðbætt í svikamyllu heldur að afborgunin (greiðslan) sé leiðrétt með einni margföldun miðað við hlutfallshækkun vísitölu gjalddagans. Einfaldara gat það ekki verið.

Í allri ofangreindri flækju bankanna þar sem hugsanlegt er að margt fleira gæti verið inni í flækjulánakerfi þeirra þá nefnir Andrea að það þurfi að setja inn 30% til 35% vexti í reiknivélarnar til að fá út sömu niðurstöðu og um væri að ræða 5% raunvexti og 7% verðbætur. Samkvæmt því hafa bankarnir eða þeirra hálærðu spekingar fundið upp einhverjar enn meiri flækjur sem hafa hækkað lánin og enginn skilur.

Andrea talar um að það sé meiri verðbólga í þeim löndum sem hafa verðtryggingu. Það ætti ekki að vera, heldur öfugt ef vextir lækka með verðtryggingu. Hafa þá að lánastofnanir komist upp með allt of háa vexti þegar um verðbætta samninga er að ræða?  Hvar liggur svona gríðarleg skekkja?

Auk þess er auðvitað hugsanlegt að vísitölugrundvöllurinn sé rangur.  Allar vörur og verð sem eru sett inn í vísitöluna eru með fjármagnskostnaði. Ef fjármagnskostnaður er ekki dreginn frá við vísitöluútreikninga þá er alltaf verið að verðbæta fjármagnskostnað vöruverðs sem er jafnvel 10% til 15% inni í vöruverði þó sá þáttur hækki ekkert. Hækkanir liggja bara í hækkun rekstrar- eða framleiðsluliða svo sem efnis og vinnu. Þetta ýtir sjálfkrafa á verðbólguna.

Nýju hálauna og hámenntuðu sérfræðingarnir í bönkunum staðsettir í gullhöllum bankanna voru því ekki ráðnir í það verkefni að margfalda þessa einu tölu sem er til greiðslu um hver mánaðarmót. Nei, væntanlega eru þeir að pæla það út hvernig bankinn gæti grætt á fólkinu en það var einmitt tilgangur einkavæðingar bankanna að breyta þeim úr útlána- og bankastofnunum í gróðastofnanir. Að öðrum kosti hefði ekki verið hægt að selja þá á markaði.

Það er algerlega ljóst að allt þetta kerfi er komið í ógöngur og þarfnast alerrar endurskoðunnar.  Fólk getur ekki lengur fjármagnað íbúðir sínar með þeim lánamöguleikum sem bjóðast í landinu. Laun almennings verður að verðtryggja og afleggja þessar leikfléttur bankanna.

Evruland eða Ísland?

Morgunblaðið birtir þann 20 júní í leiðara vangaveltur sínar um Evruland og er eins og þarna sé loks fundinn einhver ægilegur sannleikur.

Evruland Morgunblaðsins er ekkert annað en ákveðið form á því ríkjasambandi sem er reyndar hund gömul útfærsla á ríkjasambandi og er til dæmis það form sem Bandaríki Norður Ameríku stofnuðu á átjándu öld og notast við enn þann dag í dag. Þar eru rúmlega fimmtíu ríki með eina alríkisstjórn. Í öllum ríkjunum er sami gjaldmiðill og einn seðlabanki og alríkisstjórnin hefur yfirumsjón með skatta- og fjármálum allra ríkjanna auk her, lögreglu alríkisstjórnar og eitthvað í þeim dúr.

Í þessu ríkjasambandsformi eru ríki síður að lenda í vandræðum eins og til dæmis Grikkland í núverandi ríkja- og myntsambandi Evrópu. Einhver mörk virðast  þó vera á þessu USA fjármálaformúlu þar sem Kaliforníuríki ríkisstjórans Arnold Schwarzenegger hefur verið í miklum fjárhagsvandræðum. Það er víst enginn vandi að eyða um efni fram.

Það er þetta USA ríkjasambandsform sem Evrópusambandið sér líklega sem hugsanlega lausn á Evru vandanum því þá er ekki þetta gífurlega misvægi milli gjaldmiðilsins og skatta- og peningaeyðslustefnu ríkisstjórna innan myntsvæðisins auk efnahags, hagsældar og verðmætasköpunar einstakra ríkja innan sambandsins. Allt jafnað út. Allt ójafnvægi setur svona gjaldmiðilssamband úr jafnvægi eins og nú er að gerast í Evrópu án Evru- eða dollaralands með alríkisstjórn.

Þetta vandamál um misvægi milli efnahags ríkja með sama gjaldmiðil leystu ríki ESB reyndar í upphafi gjaldmiðilssamstarfsins þannig að í stað þess að mynda jafn formlegt ríkjasamband og USA með sameiginlega alríkisstjórn þá var ríkjunum í evrusamstarfinu settar þröngar efnahagslegrar skorður sem áttu að koma í staðinn fyrir að sameina öll Evru ríkin í eitt efnahagsríki.

Í dag virðist sem að þau Evruríki sem eru efnahagslega vel stæð svo sem Þýskaland hafi á einhvern hátt brotið ramman með því að spara of mikla peninga, tekið lítið af lánum og eytt litlu þannig að engin af hinum ríkjunum hefur efnahagslega haft roð við þeim. Þetta skapar vandamál. Á hinum endanum eru síðan lönd svo sem Grikkland, Spánn , Ítalía, Írland og Portúgal sem hafa tekið mikil lán og lítið sparað og tapað peningum.

Efnahagslega ójafnvægið milli ríkjanna er mikið og efnahagslegu skorðurnar virðast ekki hafa virkað. Um þetta er fjallar til dæmis Edmund Conway í The Daily Telegraph 17 júní sl þar sem meðal annars bendir á að líklega sé engin leið að vera með sameiginlegt gjaldmiðilssvæði nema ákvarðanir um skatta ofl sem varðar fjármál allra gjaldmiðilsríkjanna sameiginlega sé allt miðstýrt svipað og í USA enda hafa Bretar ekki tekið þátti í Evrunni.

Til að vera saman í gjaldmiðilssvæði þurfi ríki að hafa svipaða efnahagsstefnu og aðhald í fjármálum þar sem mörg vandamál fylgja því að fá hóp ríkja til að reka sín ríkisfjármál með ábyrgum hætti í samræmi við efnahagslegan ramma eins og Evruríkin hafa. Það er þó draumur Evrumanna að með Evrunni sé grundvöllur fyrir frjálsu flæði fjármagns, vöru og vinnu milli landa Evrópu sem skapi stöðugleika og efnahagslega hagsæld.

Þrátt fyrir mikinn mun á ríkidæmi Evrópuríkja á hvern íbúa þar sem til dæmis Stóra Bretland er með um 36.000 USD á ári á íbúa, Frakkar ca 33.000 USD og Þýskaland ca 35.000 USD en ríki eins og Pólland ofl er helmingi lægri eða ca USD 17.000 á ári á hvern íbúa.

Án efnahagslegrar stöðu í takt við ríkari og sparneytnari þjóðirnar innan svæðisins er mjög erfitt að vera með þeim í myntsamstarfi þar sem ójafnvægi mun fyrr eða síðar setja myntsamstarfið úr skoruðum.  Ríku þjóðirnar verða varla fúsar til að bera uppi skuldasöfnun eyðslusamra þjóða eins og nú blasir við með Grikkland nema þetta væri þá eitt efahagsríki.

Nú er rætt um hvort Ísland eigi að ganga inn í Evrópusambandið og taka upp Evru sem gjaldmiðil. Staðreyndin er sú að Ísland er talsvert á efnahagslegu pari á hvern íbúa við þær þjóðir sem eru efnahagslega sterkastar í Evrópu- og í Evrusamstarfinu.

Efnahagslegar forsendur eru því fyrir Ísland að vera í Evrusamstarfinu og að ákvörðunin um inngöngu í Evrópusambandið og upptaka Evru er fyrst og fremst pólitísk ákvörðun og spurning um hvernig land Íslendingar vilja eiga. Hvernig eiga efnahagssveiflur að koma niður á íbúunum og vilja Íslendingar draga úr líkum á efahagssveiflum og hruni og njóta góðs af nánu samstarfi við 500 milljónir manna sem eru í Evrópu gegn þeim ágöllum sem því fylgja?

Nýlegt undangengið bankahrun hefur bitnað skelfilega á fjölskyldum og fyrirtækjum í landinu og ljóst að engin leið er að ganga aftur og aftur í gegnum svona hrun.  Gengisfellingar, seðlaprentanir og verðbólga fyrri ára sem rændi fólk eigum sínum aftur og aftur er eins og barnaleikur miðað við núverandi nýlegt bankahrun. 

Nú hvílir sú skilda á stjórnvöldum að að ganga þannig frá málum að landið fari ekki aftur í aðra eins skelfingu og bankahrunið var 2008 og losa landið við þá miklu togstreitu sem er um auðlindirnar og völdin í landinu.

Ófyrirgefanleg framkoma Breta og Hollendinga

 

Það eru margar upplýsingarnar varðandi þetta Icesave mál sem ekki hafa litið dagsins ljós enda hefur engin rannsókn farið fram á málinu.

 

Það hefur þó komið fram í fréttum að bæði Hollendingar og Bretar voru búnir að sjá fyrir hvert stefndi með Icesave reikningana og að öllum líkindum mundu nær öll innlán tapast.

 

Það var fundað um þetta vandamál í England amk með Íslenskum ráðamönnum og yfirmönnum Landsbankans vorið 2008 og þá var verið að ræða að færa Icesave bankann frá Íslandi til Englands og líklega einnig svipað um Holland. Fyrirsjáanlegt var að ef bankinn mundi falla, þá mundi hvorki Landsbankinn né Ísland rísa undir að greiða til baka þá peninga eða lágmarkstryggingu til innistæðueigenda í Hollandi og Bretlandi.

 

Embættismenn í Bretlandi og Hollandi töldu sig ekki geta lokað bankanum vegna EES samninganna og Íslenskir embættismenn virtust áhugalitlir um að koma þessu máli í þá höfn að ef til fallsins kæmi þá mundu verða til peningar til að greiða út trygginguna en það var einungis fyrir hendi ef bankinn væri með heimili í Hollandi og Bretlandi en ekki á Íslandi.

 

Þegar ljóst var að ekki yrði úr að bankinn yrði færður frá Íslandi þá hófu Hollendingar og Bretar undirbúning aðgerða sem allir þekkja.  Þeir greiddu strax úr sínum ríkissjóðum allar tryggingakröfur til innistæðueigenda í Hollandi og Bretlandi þannig að ekki færu af stað málaferli eða kröfugerðir gegn þeirra eftirlitskerfi en með þessari aðgerð var einnig verið að koma málum þannig fyrir að Íslendingar sætu einir eftir í súpunni sem sökudólgar í málinu. 

 

Þetta var snjall leikur sem ekki var brugðist við af okkar hálfu til dæmis með því að lögsækja strax fjármálaeftirlitskerfi þessara þjóða auk þess sem einnig átti að sækja til saka okkar eftirlitsmenn og bankamenn sem stjórnuðu þessum hamförum.

 

Bretar fylgdu eftir hernaðaráætlun sem þeir höfðu samið áður en Icesave bankinn féll og auk þess að greiða út allar tryggingar innistæðueigenda í Bretlandi þá settu þeir Ísland á skrá yfir hryðjuverkaþjóðir. Þetta var áróðursbragð því þar með var einnig allri athygli beint frá þeirra eigin eftirlitskerfi og að Íslendingunum sem voru á þeim tíma með allt niðurumsig.  Allt Íslenska fjármálakerfið var hrunið og ekkert nema óvissa og óreiða á Íslandi..

 

Í framhaldinu fór allt málið í feril sem Hollendingar og Bretar höfðu samið sem leiddi Íslendingana eins og lömb til slátrunar. 

 

Bretar og Hollendingar stunduðu linnulausan áróður um allan hinn vestræna heim gegn okkur í framhaldi af setningu hryðjuverkalaganna í Bretlandi og útkoman varð að engin þjóð vildi aðstoða okkur um eitt né neitt nema við greiddum Bretum og Hollendingum.

 

Meira að segja Alþjóða Gjaldeyrissjóðurinn sem átti að vera okkar hjálparhella var á tímabili algerlega á móti okkur og á bandi Breta og Hollendinga.

 

Þar með var boltanum kastað og að leikfléttan sem Bretar og Hollendingar höfðu samið og gekk útá að fela allar sínar gölluðu embættisfærslur um eftirlit með Icesave .

 

Einnig var þeim ljóst að eini aðilinn sem þeir gátu flækt í fléttuna var Íslenska þjóðin – ríkissjóður Íslands sem einn var í einhverri stöðu til að greiða einhverja peninga til baka og það hugsanlega þó aðeins á nokkrum áratugum enda engin smá upphæð í spilunum. 

 

Engin von var að Landsbankinn eða eigendur hans, að mati Hollendinga og Breta, gætu greitt þeim til baka peningana sem þeir reiddu fram strax í byrjun til að fría sjálfa sig frá skaðabótakröfum og því var öllum spjótum beint að Íslenska ríkinu og Íslensku þjóðinni.  Síðan hefur þó komið í ljós að þrotabú Landsbankans fer langt með að greiða upp þessar kröfur þó enn sé mikil óvissa í málinu.

 

Því miður þá féllu Íslendingar fyrir öllum þessum áróðri og skítlegu áætlun Breta og Hollendinga um að koma gífurlegum fjárkröfum á Íslensku þjóðina. Um þetta mál á nú að fara að greiða atkvæði – hvort við erum sátt við allan þennan áróður gegn okkur eða ekki.

 

Getur einhver  heilvita maður horft upp á þessa vitleysu, allan þennan áróður og yfirgripsmiklar áætlanir þessara stórþjóða um að koma hundruðum milljarða greiðslum á okkur og það eftir að þeir sjálfir misstu allt niðurumsig þegar þeirra fjármálaeftirlitskerfi og embættismannakerfið klikkaði? 

 

Í rekstri þessa Icesave banka þá var umhverfið ekki bara að þetta væri Íslenskur banki á Íslandi að reka netbanka erlendis. Nei, þetta var netbanki innan EES svæðisins og því voru allar þjóðirnar með skyldur til að fylgjast með þessu.  Hollendingar og Bretar vildu því strax komast hjá því að lenda í súpunni og greiddu innistæðutryggingar út í sínum löndum til að geta fríað sig ábyrgð og beint athyglinni að okkur.

 

Þetta var nú allt EES samstarfið og drengskapurinn í þessum samningaumhverfi sem breyttist fljótt í allsherjar áróðurshernað gegn okkur þegar bankaglæpamenn frá okkar landi gerðu í sig á landsvæði Breta og Hollendinga.

 

Það á að rannsaka allt þetta mál og draga fyrir dómara þá sem eru sekir í þessu máli. Það er uppgjörið á Icesave skuldinni.

Icesave - Við eigum ekki að greiða neitt

 

Búið er að stilla upp af hálfu alþingis og stjórnkerfisins um hvað eigi að kjósa í Icesave málinu sem nú er búið að vísa til þjóðaratkvæðagreiðslu.

 

Það er mörgum spurningum ósvarað í þessum efnum.

 

Hvergi er minnst á það í meðferð þessa máls að þeir sem voru valdir af þessu tjóni eigi að borga brúsann eins og það komi alls ekki til greina. Engin greining, rannsókn eða hliðstætt ferli hefur farið fram til að leiða nákvæmlega í ljós hvar sökin liggur. Það er látið í veðri vaka að þetta brot sé eingöngu klúður í Landsbankanum sem verði rannsakað af skilanefndi og sérstökum saksóknara.  Þar skauta stjórnmálamenn léttilega framhjá mikilvægum brotaþáttum.

 

Fólk virðist vilja með þeirri umræðu gleyma ábyrgð einkavæðingar ríkisins á bönkunum og eftirlitsskyldu ríkisstofnanna hér heima og erlendis.  Mun sérstakur saksóknari skoða þátt alþingismanna, ráðherra og annarra embættismanna sem bera ábyrgð á að Landsbankinn komst í þessa aðstöðu? Hvað með ábyrgð erlendra lánveitenda? Þarf ekki að rannsaka og upplýsa alla þætti málsins?

 

Allar samninganefndir sem hafa verið sendar erlendis virðast hafa fengið það afmarkaða verkefni að finna samningsgrundvöll við Breta og Hollendinga á þeim grundvelli að fyrirfram væri ákveðið að þjóðin mundi borga þann samning sem yrði  hin endanlega „ásættanlega“ og illskásta niðurstaða.

 

Þetta er fádæma vitlaus aðferðafærði þar sem um er að ræða glæp sem var framin viljandi vits af hámenntuðu fagfólki í einkafyrirtækjum og í opinberum störfum af yfirlögðu ráði eftir því sem best verður séð.  Margir eiga hlut að máli og það sést ekki fyrr en rannsókn málsins lýkur hverjir hafi valdið glæpnum. 

 

Þessi rannsókn þarf að fara fram áður en sakfelling fer fram en þannig er staðan í dag að búið er að sakfella þjóðina sem á þá að sitja uppi með glæp sem hún framdi ekki. Allar samningaumleitanir við Breta og Hollendinga hafa gengið út á það að semja um það fyrirfram að þjóðin borgaði Icesave skuldbindinguna en ekki þeir sem sannarlega bera ábyrgð á þessum gerningum. Það kemur aldrei neitt fram um það.

 

En hvers vegna er þetta svona? Jú, engu er líkara en að ríkisstjórnin eða alþingi eða báðir þessir aðilar virðast vera sammála því, og passa vandlega uppá það, að þeir sem frömdu glæpinn þurfi ekki að standa skil gerða sinna. 

 

Þarna er ekkert annað á ferðinni en það að það virðist eins verið sé að halda hlífiskildi yfir fólki sem braut hrikalega af sér og alþingi og ríkisstjórnin telja að þurfi að vernda þetta fólk frá því að taka á sig sökina. Það er ekkert annað sem skýrir vinnubrögðin og vitlausu aðferðafræðina varðandi þessa Icesave skuld.

 

Bretar og Hollendingar vísa í það að leyfi fyrir Icesave netbankanum í þessum löndum hafi byggst á Evrópusamningum og því sé Íslenska þjóðin (Íslenska ríkið) í ábyrgð fyrir þessu máli.  Það stenst varla því ef þrjúhundruð þúsund manna þjóð á að bera ábyrgð á hundruð eða þúsundum milljarða verkefni í útlöndum fyrir einkafyrirtæki þá er ekki annað boðlegt en að fyrirfram fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um það, miðað við stærð og alvarleika málsins.  Engin ríkisábyrgð hefur enn verið gefin út vegna þessa verkefnis.

 

Svona pakki snýst um allt fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar í áratugi.  Ef svona verkefni fer á hausinn eins og það gerði þá fer svona smáríki eins og Ísland í þrot ef ábyrgðin hvílir á þessu smáríki. Svona skuldbindingu er því ekki eitthvað sem menn ákveða í stuttu símtali sín á milli. Ekki aldeilis, nema um sé að ræða algera hálfvita og afbrotamenn.

 

Í komandi kosningum um fyrirliggjandi Icesave samning er því bara einn valkostur og hann er að fella samninginn eða þá að enginn mætir á kjörstað.

 

Það þarf að rannsaka þetta mál í smáatriðum og draga alla fyrir dómara sem eru sekir í þessu máli.  Koma þarf málinu í farveg til dæmis hjá sjálfstæðum alþjóðlegum rannsóknaraðila þar sem Bretar og Hollendingar ættu aðild að.  Það þarf að finna alla þá sem bera ábyrgð á þessum glæp. Þeir geta bæði verið Íslendingar og útlendingar sem í framhaldinu fá dóm sem ber að fullnusta.  Þetta er bara hefðbundið ferli um glæpamál og því ekkert nýtt í þessu máli að því leitinu til. 

 

Icsave –leikfléttan á því ekki við í þessu  máli og allir þessir Icesave samningar hafa verið algerlega óþarfir en eru nú að verða glæpamál út af fyrir sig.

 

Það er hinsvegar nýtt að það skuli leitað allra leiða til að komast hjá því að láta þá sem bera ábyrgð á þessu máli svara til saka og það í svona hrikalegu glæpamáli. Það er alveg nýtt.

 

En nú er ekki annað fyrir þjóðina en að snúa bökum saman og klára þetta mál þannig að þeir sem bera ábyrgð á þessu Icesave máli verði allir teknir til yfirheyrslu og að málinu ljúki með venjulegum hætti fyrir dómstólum þar sem hinir eiginlegu og réttu gerendur verða dæmdir.

 

Meira geta Bretar og Hollendingar ekki farið fram á. 

 

Málið verður að fullu upplýst og uppgert af okkar hálfu án þess að þjóðin greiði krónu.

Aðförin að þjóðinni

Nú er búið að vísa Icesave til Þjóðarinnar.  Talað er um að þetta sé fólgið í því að Þjóðin eigi að greiða atkvæði um Icesave samninginn, sem sagt hvort börn okkar, barnabörn og barnabarnabörn eigi að greiða skuldir óreiðumanna eða synja þessum samningum.  Þar sem þessi börn eru ekki til staðar til að svara fyrir sig þá er svo ári þægilegt að skella þessu á þau.  Kanntu annan betri?

 

Um hvað snýst allt þetta mál og hver er þessi „Þjóð“ sem nú á allt í einu að taka ábyrgð á öllu?

 

Þeir sem ekki vita það þá er „Þjóðin“ við, fólkið í landinu sem erum ekki aðilar að valdakerfinu, ekki embættismenn, alþingismenn eða ráðherrar né aðrir tengdir aðilar. Nú nýlega virðist sem bankamenn séu tæplega hluti af Þjóðinni amk ekki þeir sem stjórnuðu einkareknu bönkunum fram að hruni.  Þeir sem nú sitja í bönkum, skilanefndum eða slitastjórnum eru að skrifa sína sögu og það kemur í ljós hvaða fólk þetta er.

 

Málið um Icesave og tengd vandamál snýst um það að í áratugi hefur verið alger óreiða í okkar samfélagi varðandi aðgang Þjóðarinnar að auðlindum, peningum, vinnu, embættum, einkavæðingartækifærum svo fátt eitt sé talið. Lítill hluti þjóðarinnar, svo lítill að hér áður fyrr var talað um 13 fjölskyldur þegar talað var um þá stétt sem átti allt í landinu, skipafélög, flugfélög osfv og hafði nær allt í hendi sér.  Á seinni árum hafa það verið stjórnmálaflokkarnir og senditíkur á þeirra vegum sem hafa seilst lengst ofaní vasa Þjóðarinnar, oft að því virðist ráðherrar flokkanna og oft nefndur sem einn aðili: Fjórflokkurinn.

 

Græðgin vældi og veinaði á okkur eins og norðangarri og Alþingi Íslendinga lét undan og gaf frá okkur fiskveiðiauðlindirnar 1984 eins og ekkert væri sjálfsagðara og fylgdi því eftir með því að heimila framsal fiskveiðiheimilda og einnig heimild til að veðsetja óveiddan fisk í sjónum.  Fiskveiðiauðlindin var sem sagt gefin tvisvar ef ekki oftar og það til sömu aðila.  Ekkert hefur enn verið gert til að laga þennan þjófnað, hvað þá að ná verðmætum til baka.

 

Orkuauðlindir okkar hafa verið á barmi hyldýpis og engu munað að þær féllu fram af ofaní kjaftinn á bröskurum Fjórflokksins.

 

Þjóðin á einnig lífeyrissjóði sem hún þarf að greiða í samkvæmt lögum. Nýlegar fréttir herma að það sé allt byggt á röngum forsendum og að þeir sem greiða nú inn í lífeyrissjóði munu aldrei fá lífeyri eins og lofað er.  Allt sem sagt lygi og svik og þeir sem hafa verið að fara á eftirlaun núna hafa fengið að kenna á því. 

 

Sama er að segja um íbúðir okkar, atvinnu nú eftir hrun, allt er horfið eða er að hverfa og skuldir heimila hafa hækkað í hæstu hæðir án þess að fólk hafi gert neitt annað en að lifa venjulegu lífi. Allt hirt og bílarnir teknir af mörgum fjölskyldum sem fóru í greiðsluaðlögun, allur kostnaður hækkaður á öldruðum og öryrkjum á sama tíma og laun þeirra eru lækkuð.  Mikil fátækt er nú gengin í garð á Íslandi.

 

Kæri samborgari. Það er sama hvað tínt er til. Þjóðin hefur verið hlunnfarin áratugum saman á nær öllum vígstöðum og ef fólkið hefur eignast eitthvað þá er það hirt jafn óðum með verðtryggingu eða gengisfellingum og nú skattlagningum.

 

Er ekki allt þetta mál komið að endapunkti? Ef ekki nú, þá hvenær? Núna í framhaldi af öllum þeim þjófnaði, lygum og óheiðarleika sem búið er að senda á okkur í áratugi þá á nú að senda okkur einn reikninginn enn sem er Icesave, lán einkabanka sem ríkisstarfsmennirnir nenntu ekki að líta eftir eða klúðruðu í lúkunum á sér.

 

Þjóðin hafið kosið fólk til að fara með völdin í landinu en hvað gerðist? Þeir gáfu bankana frá sér eins og fiskveiðiauðlindirnar þannig að þeir sjálfir og vinir þeirra yrðu ríkir en við fátæk.

 

Núna er aðeins ein leið út úr ógöngunum. Þjóðin hefur fengið Icesave í fangið en ekki bara það heldur hefur Þjóðin nú það óhjákvæmilega hlutverk að endurbyggja allt samfélagið frá grunni, endurbyggja allar stofnanir ríkisins, alþingi, ráðuneyti og allan pakkann og sjá til þess að framvegis sé rétt en ekki rangt sem gert er fyrir Þjóðina eins og hingað til.

 

Við, Þjóðin skrifum Bretum og Hollendingum bréf og segjumst þurfa um þrjú til fimm ár til að endurbyggja okkar samfélag og verðum að láta þetta Icesave mál bíða á meðan. Þó er augljóst að við, Þjóðin, munum aldrei láta Icesave eða risaskuldir óreiðumanna falla á börn, barnabörn eða barnabarnabörn. Nei, aldrei, og þau skilaboð geta Bretar og Hollendingar fengið strax.

 

Þjóðin sem nú á að taka við Icesave var aldrei spurð og hafði ekkert haft um það að segja þegar bankarnir voru einkavæddir þó þetta væru peningar Þjóðarinnar, barna, barnabarna og barnabarnabarna osfv.  Þetta er því ekki skuld Þjóðarinnar heldur íslendinganna sem hafa verið með gallaðar embættisfærslur, starfsmenn stofnanna Íslenska ríkisins, alþingismenn, ráðherrar og aðrir svo sem svikulir bankaglæpamenn. 

 

Þetta fólk verði nú sent til Bretlands og Hollands til að svara fyrir glæpi sína gegn Þjóðinni og sitji í skuldafangelsi hjá þessum erlendu þjóðum þar til Icesave skuld þeirra við þessar þjóðir er greidd.

30% lækkun eldsneytiskostnaðar

Í Morgunblaðinu 3 mars sl kom frétt um að verið væri að þróa vetnisbúnað sem lækkaði eldsneytiskostnað á bifreiðum um 30%

Það er eins og eitthvað nýtt sé í spilunum varðandi þennan hydro búnað en svo er alls ekki þo ég voni að Íslensku uppfinningamennirnir finni eitthvað algerlega nýtt handa okkur.

Allskonar kappakstursmenn hafa lengi notað hydro í bílana hjá sér og í USA amk hefur hydro búnaður verið notaður lengi til að spara eldsneyti á stóra trukka, sjá til dæmis heimasíðu um hydrogen í bíla

Allt er þetta gott og blessað en þetta kostar mikla peninga og hleypur á hundruð þúsunda að koma þessu í bílana auk þess sem allt bendir til að ríkið muni skattleggja allt sem gæti sparað eldsneyti á bílana ef það mundi virka eða þá að einhver annar hækkar sinn þjónustulið þannig að sparnaðurinn er ekkert nema vesen.

Dæmi um  þetta er að nýlega hækkaði verð á metangasi til samræmis við hækkanir á bensíni og olíu og var þó ekkert samhengi þar á milli.

Metangasið er framleitt innanlands en bensínið kemur að utan. Reglan er sem sagt þessi að ef við getum sparað eitthvað af þessu eldsneyti á bílana þá er það tekið til baka með hækkunum.

Ég hef verið að prófa einfaldan búnað í minn bíl sem er 10 ára gamall Landcruiser 90 og hef ég notað búnað sem heitir Lowgas

Þessi einfaldi búnaður er talinn geta lækkað eldsneytisnotkun allt að 20%

Sparnaðurinn á minn bíl er um 2 - 2,5 lítar á  hundraðið af disil en þá er ég einnig búinn að blanda í disilolíuna Mergi brennsluhvata sem fæst á bensínstöðvum eða hjá: Marás s. 555-6444

www.maras.is

 Mergi brennsluhvati er talinn geta lækkað eldsneytisnotkun um 10% en hann hreinsar einnig vélarnar og það kann að vera að þessi hreinsun lækki eldsneytiskostnaðinn.

 Allavega sýnist mér að þessi tvö einföldu og ódýru ráð geti sparað um 15% - 30% af eldsneytiskostnaðinum.  Þetta fer þó eftir því hvernig bílnum er ekið.  Minn bíll sem er á 35 tommu nagladekkjum með 3ja lítra dísilvél og sídrifi er að eyða úti á vegum 9 - 10lítum/100 og innanbæjar milli 11 og 12 lítrum.  Sem sagt stór bíll með litla eyðslu.

 Nýir Landcruiser jeppar eru gefnir upp fyrir mun minni eyðslu en þessi árgerð 2002 þannig að með þessum búnaði er ég að nálgast þá eyðslu sem er á nýjustu árgerðunum.

Lowgas búnaðurinn er seldur hjá Bergfell ehf s. 511-5060 eða [e-mail] og kostar kr 5000 og það er enginn ísetningarkostnaður og tekur yfirleitt um aðeins nokkrar mínútur. Einföldum borða  með segulstáli innaní er einfaldlega vafið utanum eldsneytisleiðsluna sem næst vélinni.

Mergi brúsinn kostar lítið og það eru settir um 20ml í 90 lítra olíutank þannig að þetta er nær enginn kostnaður. Allavega þess virði að prufa.

Einnig nota ég annað slagið Millitec olíubætir en það er talið geta sparað eldsneyti um 11% -  hver veit en þetta efni fær góða dóma.

Sorpbrennslur

Málefni um sorpbrennslur hefur verið fyrirferðarmikið undanfarið og ekki af ástæðulausu þar sem til dæmis ein sorpbrennslan er á skólalóð og dælir eiturefnum yfir börnin sem eru með skólaskildu og verða að mæta í "sorpbrennsluna"

Þessi málaflokkur er afkvæmi ýmissa spillingarþátta og spillingar í samfélaginu eins og það var fyrir hrun. Það er að minnsta kost mín skoðun.

Í áratugi var verkfræðivinnan í landinu og hverskonar aðkeypt þjónusta innmúruð í stjórnmálaflokka og er það hugsanlega ennþá. Nú í kreppunni eru svona verkefni verðmætari en gull. 

Í svoleiðis umhverfi þá er það upp og ofan hvort ráðgjafar séu með þekkingu tl að vinna viðkomandi verkefni ef það eitt er látið ráð að ráðgjafinn sé með rétta flokksskírteinið. Ef lokksliturinn ræður eingöngu hver er ráðinn hönnuður eða ábyrgðarmaður um byggingu sorpbrennslu þá virkar ekki sorpbrennslan. Þekkingin er ekki fyrir hendi. Engar kröfur eru gerðar til tæknimanna sem hanna sorpbrennslur um að þeir séu starfi sínu vaxnir.

 Þó það séu áreiðanlega líka mikil álitamál varðandi kostnað þá er  er það grundvallaratriði að fyrir sé þekking til að vinna verkið þannig að útkoman sé það sem er ásættanlegt.

Að byggja sorpbrennslu inni á lóð barnaskóla lítur ekki út fyrir að vera í lagi og er áreiðanlegra í miklu ólagi.

En þetta er eins og annað í samfélaginu að óheiðarleiki hefur lengi  þrifist í samfélaginu og afleiðingarnar eru að koma í ljós.

Á ekkert að fara að hreinsa til? Fólk er að drukkna í eiturefnum og spillingu.

 

 

 

Galdraðir peningar - vilt þú græða?

 

VALD.ORG: SKJALASAFN

Peningagaldur-The Money Scam

[16. nóvember 2010] Fólk almennt á mjög erfitt með að skilja hvernig bankakerfið getur framleitt peninga úr engu með bókhaldsaðferðum. Nú hefur fyrrverandi bankastjóri á eftirlaunum sett myndskeið á netið sem útskýrir á mjög einfaldan hátt hvernig þessi töfrabrögð ganga fyrir sig. Til þess að skilja útskýringar bankastjórans enn betur gæti verið gagnlegt að renna fyrst yfir nokkrar línur sem eru teknar úr áttunda kafla bókarinnar Falið vald, sem var skrifuð 1979. Eina sem hefur breyst síðan þá er að bankakerfið getur galdrað fram miklu meira fjármagn með afleiðuviðskiptum, gjaldmiðlaflakki og öðru slíku.

Peningagaldur-Hvernig bankarnir skapa sér auð úr engu

Áratugum saman hefur almenningur á Íslandi og annars staðar horft með vaxandi undrun á útþenslu bankakerfisins. Við höfum orðið vitni að hvernig bankar, sem margir hverjir hafa byrjað með rýra sjóði og búið við þröngan húsakost, hafa á nokkrum árum unnið sig upp í að verða stórveldi með tug- og hundruð milljarða veltu-skartandi háhýsum og útibúum út um allar jarðir. Við höfum einnig orðið vitni gegn vöxtum. Bankarnir lána síðan þessa sömu peninga gegn hærri vöxtum. Mismunurinn er álagning bankans. Einfalt?

Já, þetta er nógu einfalt og hefur reyndar verið endurtekið látlaust í meira en 200 ár. Gallinn er aðeins sá að ÞETTA ER EKKI SATT. Þegar málið er skoðað í heild, þá kemur í ljós að bankarnir lána ALDREI sparifé almennings. Öll lán og yfirdráttalán þýða einfaldlega að nýir peningar í umferð hafa séð dagsins ljós.

Þessar síðustu fullyrðingar kunna að koma flatt upp a marga, og þá sérstaklega bankamenn af "gamla skólanum." Hér er þó ekki verið að tala um hluti sem eru alveg óþekktir. Þeim hefur einfaldlega ekki verið haldið á lofti á æðstu stöðum. En sem betur fer eru staðreyndir þessa máls bæði einfaldar og auðsannaðar.

Flest höfum við vaxið úr grasi með ákaflega óljósar hugmyndir um peninga (þökk sé hagfræðinni, sem hefur tekist að gera þennan einfalda hlut svo flókinn). Við vitum þó að stjórnvöld eða einhver banki hefur einkarétt á að gefa út seðla og mynt, og við lítum á þessa seðla og mynd sem undirstöðu allra viðskipta. Þarna verður okkur fyrst fótaskortur. Staðreyndin er sú, að hinir lögboðnu peningar-seðlar og mynt- eru notaðir til að þekja innan við 5% greiðslna í viðskiptalífinu Meira en 95% allra viðskipta fara fram með tékkum eða hliðstæðum færslum á milli skuldaliða. Því má segja að tékkar [rafrænar greiðslur] séu peningar sem bankinn býr til-peningar sem notaðir eru á nákvæmlega sama hátt og þeir lögboðnu. Þetta fyrirkomulag gerir bankanum kleift að lána níu til tíu sinnum hærri upphæðir en raunveruleg seðlaeign hans segir til um.

Prófessor Soddy, eðlisfræðingur við Oxford háskóla, spyr:

"Er það mögulegt á þessum tímum vantrúar á efnisleg kraftaverk að dubba upp stofnanir, sem þykjast lána peninga, en lána þá ekki, heldur búa þá til? Og þegar þeim er endurgreitt, afmá þá? Og hafa því náð tökum á því efnislega óhugsandi kraftaverki, ekki aðeins að fá eitthvað fyrir ekkert, heldur einnig að uppskera af því óþrjótandi vexti?"

Í fjórtándu útgáfu alfræðibókarinnar Encyclopædia Britannica, undir fyrirsögninni Banking and Credit, getur að líta þessar fróðlegu línur:

"Bankar búa til lánsfé. Það væri skyssa að ætla að lánsfé banka verði til að einhverju teljandi marki vegna innlána í þá."

Sir Edward Holden, yngri, breskur bankaeigandi, sagði eitt sinn:

"Bankarekstur er lítið annað en vinna við bókfærslu, þ.e. að flytja innistæður frá einum manni til annars. Tilfærslurnar fara fram með tékkum. Tékkar eru gjaldmiðill (ekki lögboðnir peningar). Gjaldmiðill er peningar."

Við skulum líta á tæknilega hlið bankalána, hvernig bankarnir búa til peninga úr engu. Segjum að fyrirtækið Þöngull h/f fái lánaðar 10 milljónir hjá viðskiptabanka sínum. Upphæðin er færð inn á reikning fyrirtækisins; peningar sjást ekki. Þegar Þöngull h/f síðan losar sig við þessa upphæð, gerist það með tékkum sem lenda í yfir 95% tilfella inn á reikningum annarra aðila (það skiptir ekki máli þótt þessir reikningar séu að einhverju leyti í öðrum bönkum, vegna þess að reikningshafar þeirra gefa einnig út tékka sem lenda í viðskiptabanka Þönguls h/f). Bankakerfið hefur aukið veltuna um 10 milljónir og er vöxtunum ríkara.

Merkilegast við lán Þönguls h/f er þó hvaða meðferð það fær í bókhaldi bankans. Upphæðin, í þessu tilfelli 10 milljónir, verður fyrst til þegar bankinn færir hana inn á reikning fyrirtækisins. Á efnahagsreikningi bankans kemur hún fram sem eign (Bankinn á þessa peninga hjá Þöngli h/f) og einnig sem skuld (bankinn skuldar Þöngli h/f þá upphæð sem er á ávísanareikning fyrirtækisins). Þegar Þöngull h/f borgar lánið, hverfur upphæðin úr bókhaldinu og vextirnir sitja einir eftir. Tíu milljónirnar voru aldrei til. Eina sem gerist varðandi bankann er að hlutfall lána og eignar löglegra peninga verður hagstæðara þegar lánið er endurgreitt.

John Maynard Keynes, sem var bankastjóri Englandsbanka á stríðsárunum, sagði í A Treatise on Money, Volume 1, THE PURE THEORY OF MONEY, 1958:

"Það getur ekki nokkur vafi leikið á að allar innistæður eru skapaðar af bönkunum."

Hér skulum við staldra við augnablik og draga saman í nokkrar setningar helstu atriðin sem hafa komið fram. Við höfum séð að:

1. Yfir 95% allra viðskipta fara fram með tékkum [eða rafrænum greiðslum], ekki lögboðnum peningum.
2. Þess vegna er bankakerfið í aðstöðu til að lána 9-10 sinnum hærri upphæðir en peningaeign þess segir til um.
3. Bankarnir lána ekki sparifé almennings, heldur búa þeir til nýja peninga í hvert skipti sem þeir lána.
4. Þegar banki fær lán endurgreitt, þá hverfur það úr bókhaldinu. Vextirnir sitja einir eftir.
5. Allar innistæður voru í upphafi bankalán.

Öll þessi atriði hafa eitthvað að gera með að skapa sér auð úr engu. Þó er óupptalið eitt atriði enn sem fellur undu sömu skilgreiningu og er e.t.v. skemmtilegast (tæknilega séð) af þeim öllum. Þegar bankarnir kaupa lóðir, byggja marmarahallir, kaupa skrifstofuvélar, borga kaup og yfirleitt fjárfesta á einhvern hátt, þá kostar það þá sama og ekki neitt. Þegar litið er til lengri tíma, alls ekki neitt. Þetta er þó bundið því skilyrði (ef maður lítur á hvern einstakan banka fyrir sig) að bankarnir fjárfesti nokkuð jafnt og í hlutfalli við veltuna (sem þeir venjulega gera).

Gerum dæmið einfalt og hugsum okkur að aðeins væru starfandi tveir bankar á Íslandi, banki A, sem veltir 600 milljörðum, og banki B, sem veltir 300 milljörðum. Við sjáum að banki A er helmingi stærri en banki B. Það þýðir að hann getur leyft sér helmingi meiri fjárfestingar. Nú byggir banki A marmarahöll sem kostar 600 milljónir. Hann borgar fjölda aðila fyrir verkið með því að gefa út tékka [eða hann borgar rafrænt] á sjálfan sig. Þessir tékkar eru, að sjálfsögðu, tilbúnir peningar sem jafnast út í bókhaldinu með því að færa andvirði marmarahallarinnar til eignar. Vegna þess að banki A veltir 2/3 alls fjármagns í landinu, koma 400 milljónir af þeim 600 sem hann gaf út inn í hann aftur og auka veltuna. Á sama tíma fara tékkar fyrir 200 milljónir inn í banka B.

Banki B hefur ekki setið auðum höndum. Hann hefur byggt minni marmarahöll sem hann borgar í tékkum, samtals 300 milljónir. En af því að hann veltir aðeins 1/3 af heildar fjármagninu, þá skila aðeins 100 milljónir sér til baka; 200 fara inn í banka A. Um áramót gera banki A og banki B upp reikningana. A skuldar B 200 milljónir og B skuldar A 200 milljónir. Marmarahallirnar kostuðu ekki neitt!

Auðvitað gætu bankarnir reynt að klóra í bakkann og haldið því fram að þeir keyptu marmarahallirnar fyrir gróðann eða peninga úr eigin sjóðum. Þær fullyrðingar fá ekki staðist vegna þess að bankinn missir ekki neitt. Sjóðirnir standa óhaggaðir eftir sem áður.

Marriner Eccles, fyrrum formaður stjórnarnefndar Federal Reserve System (alríkisseðlabankakerfi USA), kemur inn á þessi sömu atriði er hann segir:

"Bankarnir geta búið til og afmáð peninga. Lán banka eru peningar. Með þeim peningum framkvæmum við flest viðskipti okkar, ekki með þeim peningum sem við venjulega hugsum okkur peninga."

Ein broslegasta sönnunin fyrir því að bankar lána ekki sparifé viðskiptavina sinna er þessi: Hefur nokkur lesenda upplifað að innistæða hans í banka hafi verið lækkuð til þess að bankinn geti lánað hana? Hvernig ætti bókhaldið að ganga upp ef allir halda sínum fullu innistæðum á sama tíma og bankinn lánar þær?

Ársskýrslur allra banka leggja ríka áherslu á eitt atriði: Innlán (peningastreymi inn í bankana) eru hærri en útlán. Þetta er venjulega sett upp í súlur sem eiga að sanna regluna: "bankar lána sparifé viðskiptavinanna." Þessi uppsetning er villandi vegna þeirra augljósu sanninda að bankakerfið er uppspretta allra peninga. Allir peningar sem lagðir eru inn á banka hafa einhvern tíma verið lánaðir út úr banka.

Reginald McKenna, forseti stjórnarnefndar Midland Bank, kom inn á þetta atriði er hann ávarpaði hluthafa bankans, þann 25. janúar 1925-skráð í bók hans Post-War Banking:

"Magn peninga í umferð breytist aðeins með tilliti til aðgerða bankanna við að auka eða minnka innistæður og fjárfestingar þeirra. Við vitum hvernig þetta gengur fyrir sig. Öll lán, yfirdráttarheimildir og allar fjárfestingar bankanna skapa innistæður, en allar endurgreiðslur lána, yfirdráttarheimilda og sölur bankanna afmá innistæður."

Chamber's Encyclopædia, annað hefti (1950), undir fyrirsögninni Banking and Credit, segir um þetta atriði:

"... bankalán skapa innistæður. Sköpunin á sér stað þegar andvirði lánsins er lagt inn á reikning viðskiptavinarins, eða, þegar annar háttur er hafður á, þegar skuld eins viðskiptavinar verður innistæða annars."

R.G. Hawtrey, sem eitt sinn var háttsettur starfsmaður í breska fjármálaráðuneytinu, segir í bók sinni, Trade Depression and the Way Out:

"Þegar banki lánar þá býr hann til peninga úr engu."

Og í annarri bók, The Art of Central Banking, segir Hawtrey:

"Þegar banki lánar þá býr hann til peninga. Á móti þeirri upphæð sem bætist við eignir hans vegur innlegg sem bætist við skuldir hans. En aðrir lánadrottnar búa ekki yfir þessu dularfulla valdi að skapa sér gjaldmiðil úr engu."

Til að skilja þetta skrýtna fyrirkomulag fullkomlega verðum við að hverfa nokkur hundruð ár aftur í tímann og sjá hvernig það varð upphaflega til.

Innbrot og rán á þjóðvegum voru mjög algeng á Englandi áður en Sir Robert Peel kom þar á fót skipulagðri lögreglu árið 1835. Af þessum sökum kaus fólk að koma gulli sínu fyrir á öruggum stað og snéri sér til gullsmiðanna, en þeir voru einu aðilarnir sem réðu yfir nægilega sterkbyggðum geymslum. Þegar fólk lagði inn gullið sitt fékk það vottorð eða ávísun fyrir innistæðunni. Smámsaman þróuðust þessar ávísanir upp í að verða virkur gjaldmiðill. Svo lengi sem fólk treysti greiðslugetu viðkomandi gullsmiðs, þá var því sama hvort það fékk greitt í ávísun frá honum eða gulli. Færri og færri kusu að meðhöndla hið raunverulega gull, því auðvitað var pappírinn bæði léttari og meðfærilegri til allra viðskipta, svo ekki sé talað um öryggið gagnvart þjófum.

Ekki leið á löngu áður en gullsmiðirnir gerðu sér grein fyrir þeirri frábæru stöðu sem þeir voru komnir í. Vegna þess hve fáir vitjuðu um gullið sitt voru þeir í aðstöðu til að gefa út pappíra fyrir 9-10 sinnum hærri upphæðum en gulleign þeirra sagði til um. Hver 1000 sterlingspund í gulli gáfu möguleika á að lána 9000-10.000 á vöxtum. Í bókinni Anatomy of Credit, segir Garet Garrett um þetta fyrirkomulag:

"Hvernig getur banki lánað allt að nífalt meira fjármagn en peningaeign hans segir til um? Kannski er auðveldast að útskýra það með því að segja söguna um gömlu gullsmiðina, sem fengu gull til varðveislu, og gáfu út ávísanir fyrir því. Þessar ávísanir, staðgenglar gullsins, byrjuðu að ganga á milli fólks sem peningar. Þegar gullsmiðirnir sáu þetta, og að fólk handfjatlaði sjálft gullið sjaldan eða vildi það aftur, að því tilskildu að það tryði að það væn öruggt, þá hófu þeir að gefa út pappírsgjaldmiðil sem hægt var að skipta í gull, án þess að eiga gull fyrir honum."

Á dögum Cromwells var byrjað að kalla gullsmiðina "bankamenn." Árið 1694 bundust nokkrir slíkir samtökum og fengu einkaleyfi, gegn því að lána ríkinu 1.2 milljónir sterlingspunda, til að stofna Englandsbanka (þjóðnýttur 1946). Þetta fyrirkomulag breiddist fljótlega út um allan hinn siðmenntaða heim.

Heilsa húð og hár

STÓRSÝNINGIN

Heilsa, húð og hár 2010

í Vetrargarðinum í Smáralind

 

 

Stórsýningin Heilsa, húð og hár  verður haldin  laugardaginn 11. og sunnudaginn 12. september   í Vetrargarðinum í Smáralind.

 

Sýningin spannar  allt heilsusviðið og verður einstaklega fjölbreytt og lifandi.

 

Fyrirtæki úr öllum heilsugeirum kynna þar vörur sínar og þjónustu fyrir sýningargestum.  Það verður frítt inn á sýninguna sem er opin frá kl. 11.00 til 18.30 á laugardag og 12.00 til 18.30 á sunnudag.

 

Á sýningunni verður mikið um tilboð á heilsuvörum og þjónustu er tengist heilsu, húð og hári. Þá verður vegleg fyrirlestradagskrá með fjölda fyrirlestra sem líka verður frítt inn á. 

 

Sýningargestum gefst þarna einstakt tækifæri til að kynnast öllu því helsta og nýjasta sem er á boðstólnum á sviði heilsu og fegurðar.  

Þjóðkirkjan

 

Kirkjan hefur verið í ólgusjó umræðu um ofbeldi gegn konum og hefur umræðan staðið með hléum á annan áratug og virðist engan endi ætla að taka.

Nýleg viðtöl við kirkjunnar menn hafa varla bætt úr og hefur kirkjan því komið á laggirnar sannleiksnefnd um má  Ólafs Skúlasonar fyrrverandi biskups.

Allt er þetta mál Ólafs Skúlasonar og umræðan sem hefur spunnist í kringum þetta og kirkjuna mjög skrítið.  Varla er annað að skilja en að mikið sé að innan Íslensku Þjóðkirkjunnar.

Enn skrítnara er allt þetta mál um  Ólaf Skúlason og viðbrögð kirkjunnar og þjóna hennar í dag og viðbragða við því máli þegar litið er til þess að árið 2002 gaf Lúterska heimssambandið © 2002 The Lutheran World Federation út Framkvæmdaáætlun fyrir kirkjuna þar sem kirkjan mótmælir ofbeldi gegn konum: http://kirkjan.is/sites/default/files/kirkjan_motmaelir_ofbeldi_gegn_konum.pdf

Í þessu 50 bls riti er fjallað mjög ítarlega um ofbeldi gegn konum og viðbrögð kirkjunnar við því þannig að vandræðagangur undanfarna daga hefði ekki átt að þurfa að eiga sér stað. Farvegur málsins var til og var grunnur að honum meðal annars lagður með útgáfu þessarar Framkvæmdaáætlunar. Einfalt var fyrir kirkjuna að vísa í þetta rit sem stefnu kirkjunnar í þessum málum og standa við þetta framtak. Auk þess sem í gildi er sérstök yfirlýsing sveitarfélaga og borga í Evrópu: (sjá http://www.coe.int/t/dc/campaign/stopviolence/default_en.asp )

sem Íslensku Þjóðkirkjunni er í lófa lagið að styðja ef hún vill.  Sýnt hefur verið fram á að um 12% - 15% kvenna í Evrópu verða fyrir ofbeldi á heimilum daglega þannig að ekki mundi veita af stuðningi við þetta verkefni hvort sem er.

Hvers vegna er kirkjan ekki í þessum farvegi með svona mál eins og aðrir opinberir aðilar sem eru þó líklega enn frekar löglegir aðilar til að fjalla um svona ofbeldismál en þjóðkirkjan eða einhverjar nefndir innan kirkjunnar, prestar og biskupar. Er það vilji kirkjunnar að vera rannsóknaraðili um svona mál og koma sér ítrekað í svona klandur eins og búið er að vera á annan áratug innan kirkjunnar?

Þjóðkirkjan er frjálst og sjálfstætt trúfélag sem allir landsmenn geta tilheyrt og byggjast tekjur kirkjunnar á framlögum frá ríkinu á samningi og grundvelli kirkjueigna auk þess sem kirkjan fær sóknargjöld sem ríkið innheimtir, alls ca fimm milljarðar á ári, (sjá: http://www.kirkjan.is/stjornsysla/fjarmal )

Þessir fimm milljarðar fara í að greiða laun um 160 manna innan kirkjunnar, sem eru um 140 prestar og 18 starfsmenn Biskupsstofu auk vígslubiskupa og biskups. Ef reiknað er með um meðallaunum kr 800þúsund á mánuði á mann þá er árlegur launakostnaður ca 1 - 1,5 milljarður á ári og þá standa eftir 3,5 - 4 milljarðar sem kirkjan er að bauka með.

Af lestri af heimasíðu http://www.kirkjan.is/ er því ekki annað að skilja en að mest af starfi, tíma og þreki kirkjunnar, Kirkjuráðs og annarra embætta innan kirkjunnar sé að ráðstafa þessum milljörðum.

Í þessu liggur vandi kirkjunnar og er að mínu mati ein helsta ástæðan fyrir öllu því klúðri sem kirkjan virðist rata í aftur og aftur.  Dansinn í kringum gullkálfinn í kirkjunni er svo svakalegur að enginn tími er til að vinna að heilum hug að því starfi sem kirkjunni er ætlað.

Það virðist því vera kominn tími til að hugsa þetta allt upp á nýtt eins og komið hefur reyndar fram í fjölmiðlum.

Mín tillaga er því sú að allt þetta fjármála- og eignastúss sem er nú unnið innan kirkjunnar verði aðskilið frá hinu kristilega starfi kirkjunnar þannig að hinum prestlærðu mönnum sem þar vinna gefist ráðrúm frá þessu viðamikla fjármálavafstri til að sinna af alúð hinu kristilega starfi á vegum kirkjunnar og vera einlæg kirkja fyrir þjóðina en ekki fjármála- og eignaapparat þar sem öll áherslan og þrek kirkjunnar fer í fasteigna- og fjármálaumsýslu.

Ríkið getur séð um að greiða prestum og biskupum laun eins og öðrum starfsmönnum ríkisins og koma þessari viðamiklu fasteigna- og fjármálastarfssemi fyrir innan vébanda einhvers ráðuneytisins. Við það mundu sparast hundruð milljóna ef ekki milljarðar á hverju ári.

Með því að aðgreina hið kristilega starf frá þessu fasteigna- og fjármálavafstri þá er mun líklegra að kirkjan muni ekki lengur ruglast í því hver eigi að rannsaka eða fara með mál er varða ofbeldi gegn konum og kærum vegna þess eins og virðist hafa verið tilfellið í máli Ólafs Skúlasonar .

Þegar dansinum í kringum gullkálfinn lýkur þá er engin ástæða lengur að vera að fá fólk til að draga kærur til baka þar sem ekki verður neitt að kæra nema hið kristilega starf.  Allar kærur á hendur kirkjunni eða kirkjunnar mönnum fer bara sína leið til lögreglu eða barnaverndaryfirvalda og fá sína eðlilegu afgreiðslu þar hjá fagfólki.

Fjárfestinga og fjármálabiskupsstofa með alla núverandi peningasjóði og fasteignir verður horfin og í staðinn komin kristileg Biskupsstofa sem gætir hagsmuna hins kristilega starfs í landinu.

Á þeim erfiðleikatímum sem nú ganga yfir samfélagið þá vantar fólkinu einlæga kirkju sem vinnur að málum fólksins í landinu en er ekki upp fyrir axlir í sjóða- og fasteignabraski.

Kirkjan á ekki að vera  hafin yfir að um hana sé rætt á mannamáli, spurningum varpað fram. Þetta mál varðar alla þá sem vilja vera í Þjóðkirkjunni og því er þessi stofnun ekkert einkamál þeirra sem þar vinna.

___________________________________________________________________

Hér fyrir neðan er efni af heimasíðu Þjóðkirkjunnar - www.kirkjan.is

 

	Fjármál  þjóðkirkjunnar
	í milljónum króna	Fjárlög &		Fjárlög		Fjárlög &		Fjárlög &
		niðursk.				fjáraukal.		fjáraukal.
	Greiðslur úr ríkissjóði	2009		2009		2008		2007
1	Þjóðkirkja Íslands	1.483,5		1.509,7		1.542,1		1.465,9
	Sértekjur	-78,9		-78,9		-69,1		-66,6
	(Biskup Ísl., vígslubisk., Biskupsstofa, prestar og )	1.404,6		1.430,8		1.473,0		1.399,3
	prófastar v/samnings milli ríkis og kirkju,  sbr. lög nr. 78/1997
2	Sérframlög til rekstrar
	*Sérþjónustuprestur	0		0		0		0
	*Skálholtsskóli	0		0		0		0
	*Kirkjumiðstöð Austurl. og Akure.	0		0		0		0
	*Langamýri Skagafirði	0		0		0		0
	Sérframlög til stofnkostnaðar
	*Skálholtsstaður	11,4		11,4		11,4		10,8
	*Hallgrímskirkja	17,8		17,8		17,8		16,9
	*Hóladómkirkja	5,0		5,0		5,0		4,7
	*Dómkirkjan	5,4		5,4		5,4		8,1
	*Auðunarstofa	0,0		0,0		0,0		0,0
	*Þingeyraklausturskirkja	2,5		2,5		3,0		4,0
	*Langholtskirkja	0,0		0,0		0,0		0,0
	Sérframlög samtals:	42,1		42,1		42,6		44,5
3	Greiðslur í Jöfnunarsjóð sókna	361,6		379,1		377,7		340,1
	18,5% ofan á sóknargjöld, sbr. lög nr. 91/1987
4	Greiðslur í Kirkjumálasjóð	279,6		292,4		291,8		257,5
	11,3% ofan á sóknargjöld, sbr. lög nr. 138/1993
5	Greiðslur í Kristnisjóð	89,7		94,5		89,7		89,4
	Jafngildi 15 prestslauna sbr. lög nr. 35/1970
	Greiðslur v/ framlaga í sjóði	730,9		766,0		759,2		687,0
	Greiðslur v/kirkjueigna og sérframlaga	2.177,6		2.238,9		2.274,8		2.130,8
6	Skil sóknargjalda til sókna landsins	1.955,0		2.018,0		2.041,3		1.838,4
	Sbr. lög nr. 91/1987
	Greiðslur alls:	4.132,6		4.256,9		4.316,1		3.969,2
	Greiðslur vegna kirkjugarða
	Kirkjugarðar almennur rekstur	918,9		938,9		820,1		787,3
	Sbr. lög nr. 36/1993
	Greiðslur alls:	918,9		938,9		820,1		787,3
	Greiðslur samtals:	5.051,5		5.195,8		5.136,2		4.756,5

 

 

Aukakirkjuþing fjallar um fjármál og niðurskurð

Laugardaginn 7. ágúst fór fram aukakirkjuþing í Grensáskirkju. Til þingsins var kallað til að fjalla um afstöðu kirkjuþings til kröfu ríkisvaldsins um 9% niðurskurð fjárframlaga til þjóðkirkjunnar á árinu 2011 vegna aðstæðna í efnahagsmálum landsins.

Tvær ályktanir voru samþykktar:

1. Þingsályktun um viðbrögð kirkjuþings við niðurskurðarkröfu ríkisins fyrir árið 2011

Aukakirkjuþing 2010 ályktar að fela kirkjuráði ásamt þriggja manna nefnd sem kjörin er af kirkjuþingi að ganga til samninga við ríkisvaldið um niðurskurðarkröfu ríkisins fyrir árið 2011 með eftirfarandi samningsmarkmið:

Þjóðkirkjan er sjálfstæður lögaðili og grundvelli fjárhagslegra samskipta ríkis og kirkju verður ekki raskað nema með gagnkvæmum samningum sem bæði kirkjuþing og alþingi samþykkja. Samningsbundið og lögfest endurgjald ríkisins til þjóðkirkjunnar samkvæmt samkomulagi um kirkjujarðir og launagreiðslur presta og starfsmanna þjóðkirkjunnar frá 10. janúar 1997 og samningi um rekstrarkostnað vegna prestsembætta og prófasta, rekstrarkostnað biskupsstofu, framlag til kristnisjóðs og sérframlög til þjóðkirkjunnar, dags. 4. september 1998, skerðist ekki meira en um 5% árið 2011 miðað við greiðslur úr ríkissjóði árið 2010.

Samþykki þjóðkirkjunnar á ofangreindri 5% skerðingu verði háð því að fjárhæð sóknargjalda árið 2011 breytist ekki frá árinu 2010 og verði 767 krónur á mánuði á hvern gjaldanda 16 ára og eldri, enda eru þau félagsgjöld í eðli sínu sem standa undir grunnþjónustu safnaðanna sem er mikilvægur þáttur í velferð samfélagsins.

Samkomulag um niðurskurð fjárframlaga til þjóðkirkjunnar skal gert með fyrirvara um samþykki kirkjuþings og Alþingis og gildi einungis fyrir árið 2011.

2. Þingsályktun um að fela kirkjuráði að vinna að niðurskurði á fjárlagalið biskups Íslands

Aukakirkjuþing 2010 felur kirkjuráði að halda áfram vinnu við aðgerðaáætlun vegna niðurskurðarkröfu ríkisins á fjárlagalið Biskups Íslands 2011, þar sem tekið verið mið af umræðum á þinginu. Þriggja manna nefnd sem kjörin var af aukakirkjuþingi 2010 vinni með kirkjuráði að útfærslu áætlunarinnar í samræmi við niðurstöðu samninga við ríkisvaldið. Sparnaðaráætlunin komi í heild til umfjöllunar á kirkjuþingi í haust. Meðal þeirra atriða sem verða til skoðunar eru:

1. Endurskipulag prestsþjónustunnar og stofnana þjóðkirkjunnar.

2. Starfshlutfall starfsmanna Biskupsstofu og stofnana kirkjunnar lækki og/eða starfsfólki fækki.

3. Námsleyfi verði 10 mánuðir árið 2011 í stað 36 mánaða árið 2009.

4. Fækkun prófastsdæma

5. Almennur 10% sparnaður í rekstri embættis biskups Íslands.

6. Sala fasteigna.

7. Framlag Jöfnunarsjóðs sókna og kirkjumálasjóðs til prestsþjónustu, rekstrar og stofnkostnaðar.

8. Tímabundin lántaka.

9. Tekjuöflun með þjónustusamningum.

10. Efling sjálfboðastarfs í þjóðkirkjunni.

Í þriggja manna nefnd til að vinna með kirkjuráði voru kjörnir kirkjuþingsfulltrúarnir Ásbjörn Jónsson, sr. Gunnlaugur Stefánsson og Katrín Ásgrímsdóttir.

Árni Svanur Daníelsson, 09/8 2010 8.45

____________________________________________________________________

 

Hvað er þjóðkirkjan?

Sjálfstætt trúfélag með skyldum við þjóðina alla

Þjóðkirkjan er frjálst og sjálfstætt trúfélag. Allir landsmenn geta tilheyrt henni. Þéttriðið net sókna um land allt tryggir að þjónusta kirkjunnar nái til landsmanna allra. Hver sá er tilheyrir þjóðkirkjunni greiðir sóknargjald til þeirrar sóknar þar sem lögheimili hans er og hefur öll réttindi innan hennar. Þjóðkirkjan er opin öllum, allir eiga aðgang að þjónustu hennar og eru ekki krafðir um trúarafstöðu. 

Sókn og samfélag

Sóknarkirkjurnar um land allt hafa í þúsund ár vitnað um Jesú Krist og markað eyktir mannlífsins og signt krossgötur ævinnar. Með helgihaldi sínu, fræðslu og kærleiksþjónustu vill þjóðkirkjan stuðla að uppeldi í trú og bæn, greiða veg kærleika í verki, veita leiðsögn kristninnar trúar og siðar á daglegri för, huggun í sorg og mótlæti, og búa látnum legstað sem tjáir virðingu fyrir einstaklingnum og sögu hans. Þjónusta þjóðkirkjunnar er samfélagsmótun og efling, þar sem við finnum okkur hluta samhengis sem ber okkur uppi og blessar. 

Krossgötur ævinnar

Guðsþjónustur helgidaganna og helgar athafnir þjóðkirkjunnar, svo sem skírn, ferming, brúðkaup, útför, eru áningarstaðir á lífsins leið, með veganesti orðs og atferlis sem styrkja samfélagið milli fólks og kynslóða og efla von og lífsþrótt. Þar verður hin opna þjóðkirkja sýnileg, með sína löngu hefð og sögu og sterka framtíðarsýn í ljósi Jesú Krists.

Samfylgd á lífsins leið

Í blíðu og stríðu lífsins þörfnumst við stuðnings og samfylgdar annars fólks, fjölskyldu og vina. Þjóðkirkjan hefur um aldir lagt til rými, iðkun, tákn og orð til að tjá gleði og sorg, einn og með öðrum. Í einrúmi og opinberlega er beðið fyrir fólki og samfélagi. Barnastarf kirkjunnar er stuðningur við trúaruppeldi heimilanna þar sem börnum er kennt að elska Guð og biðja. Leiðsögn í andlegum efnum, fræðsla og uppbygging í trú er mikilvægur þáttur í þjónustu kirkjunnar. Sálgæsla presta og djákna reynist ómetanleg hjálp þegar glímt er við dýpstu og örðugustu lífsspurningar. 

Félagsleg ábyrgð

Þjóðkirkjan hefur með höndum margskonar félagslega þjónustu, kærleiksþjónustu safnaða og neyðaraðstoð innanlands og þróunar og neyðarhjálp á alþjóðavettvangi um farveg Hjálparstarfs kirkjunnar. Prestar og djáknar í sóknum og á stofnunum veita fólki stuðning, ráðgjöf, sálgæslu auk leiðsagnar í andlegum efnum. Stuðningur við fólk í hjúskaparerfiðleikum er umtalsverður þáttur í starfi presta og með Fjölskylduþjónustu kirkjunnar er veitt dýrmæt þjónusta til stuðnings fjölskyldum. 

Siðgæði 

Með fræðslustarfi safnaðanna, barnastarfi, fermingarfræðslu og æskulýðsstarfi vill þjóðkirkjan greiða veg kristnu siðgæði og veita leiðsögn og stuðning í siðgæðislegum efnum. Í ljósi kærleiksboða Krists og gullnu reglunnar vill hin opna þjóðkirkja stuðla að samtali, umburðarlyndi, virðingu  fyrir manngildinu og lotningu fyrir lífi. 

Kyrrð - íhugun 

Kyrrð er munaðarvara í nútímanum. Sóknarkirkjan býður kyrrð og rými til bænar og íhugunar hverjum þeim sem eftir leitar, iðkun hennar og athafnir beina sjón til þess helga og háa. 

Samhengi sögunnar

Engin stofnun á Íslandi getur sýnt fram á annað eins samhengi í þjóðarsögunni og kirkjan. Þjóðkirkjan stendur vörð um það, um leið og hún vill mæta trúarþörf samtíma síns með næringu fagnaðarerindisins. Þjóðkirkjan er víðtækasta mannræktarhreyfing þessa lands og hefur víðari snertiflöt við heimili og stofnanir samfélagsins en nokkur stofnun. 

Menning

Íslensk menning er runnin af rótum vestrænnar, kristinnar hámenningar. Þjóðkirkjan hefur miklu hlutverki að gegna að hlú að grunnstoðum íslenskrar þjóðmenningar en styður jafnframt að frjórri menningarstarfsemi, ekki síst drottningu listanna, tónlistinni.  

Aðrar kirkjur og trúfélög

Þjóðkirkjan er íslensk, stendur djúpum rótum í íslenskri sögu og þjóðarhefð, en jafnframt er hún hluti alþjóðlegs samhengis og tekur virkan þátt í samstarfi kirkna heimsins. Þjóðkirkjan vill stuðla að góðum samskiptum við aðrar kristnar kirkjur og trúarsamfélög í landinu og vinna að skilningi og virðingu fyrir öðrum trúarbrögðum sem festa rætur hér á landi.

Aðild að þjóðkirkjunni

Aðild að þjóðkirkjunni er staðfest með skráningu í Þjóðskrá. Um 300 sóknir um land hafa innan sinna vébanda tæplega 80% þjóðarinnar. Meðlimagjöld, svonefnd sóknargjöld, eru reiknuð sem hlutfall af tekjuskatti. Með sama hætti innheimtir ríkið meðlimagjöld annarra trúfélaga. Sóknargjöld þjóðkirkjufólks greiðast hins vegar beint til heimasóknar viðkomandi einstaklings og standa undir rekstri og viðhaldi kirkjuhússins og margháttaðri safnaðarstarfsemi. Með aðild að þjóðkirkjunni er stutt við eina styrkustu kjölfestu íslensks þjóðfélags og menningar. Þar munar um hvern og einn. Ef þú ert óviss um það hvort þú ert skráð(ur) í Þjóðkirkjuna geturðu haft samband við Þjóðskrá eða sóknarprestinn.

Fjármál

Tekjur Þjóðkirkjunnar byggja á lögum og samningum við ríkið á grundvelli kirkjueigna. Einnig innheimtir ríkið sóknargjöld fyrir kirkjuna sem og önnur trúfélög. Þjóðkirkjan er sjálfstæð stofnun og jarðeignir sem voru í eigu kirkjunnar stóðu áður beint undir launum og rekstri embættanna og viðhaldi kirknanna.

Framtíðarsýnin fyrir Ísland

Eitthvað virðist standa í fólki að leggja fram framtíðarsýn fyrir Ísland eftir  hrunið.

Ekkert heyrist frá hagsmuna- eða fjöldasamtökum eins og ASÍ eða Samtökum Iðnaðarins og hliðstæðum aðilum um hvað þessir aðilar sjái fyrir sér með framtíð Íslands.

Stjórnmálaflokkarnir sjá nánast ekkert og nýleg samþykkt Sjálfstæðisflokksins um að draga til baka umsókn um inngöngu í Evrópusambandið er akkúrat í takt við alla  hina, engin framtíðarsýn sem er nægilega glæsileg til að ungt fólk kjósi að búa á landinu.

Stjórnarflokkarnir sjá aðild að Evrópusambandinu sem framtíðarsýn en þá á sambandið að skapa framtíðarsýnina en ekki stjórnarflokkarnir.

Eins og staðan er í dag þá er engin framtíðarsýn sem við íslendingar höfum samið sjálfir og stefnum að.

Ekkert.

Er nema von að fólk flytji úr landi eða komi ekki aftur til landsins eftir nám í útlöndum?

Hvaðan eiga framtíðartekjur Íslendinga að koma í framtíðinni? Frá álverum í eigu útlendinga eða fiskveiðiauðlind sem búið er að gefa frá okkur?  Frá orkulindum sem eru þegar svo skuldsettar út á framtíðarhagnað að engin leið er að sjá neinar tekjur frá þeim í nánustu framtíð.

Hvar er leiðsögnin inn í framtíðina og að hverju er verið að stefna?

Handstýring Dauðans?

 

Ummæli Gylfa Magnússonar viðskiptaráðherra um niðurstöður Hæstaréttar er varla unnt að skilja öðru vísi en ákall um allsherjar uppstokkun á öllu efnahagskerfi landsins og reyndar þjóðkerfinu öllu saman vegna Hæstaréttardómsins um gengisviðmiðun íslenskra lána.  Taka á væntanlega núna upp einhverskonar sanngirnis samfélag í stað misskiptingarsamfélagsins sem við höfum búið við.

Einnig er ljóst að fjármálagerningar eiga þá ekki í framtíðinni að fara fyrir Hæstarétt heldur einhvern annan rétt eða sérstakan ákvörðunar- og úrskurðaraðila.

Það er aðeins of seint að tala eins og Gylfi Magnússon gerir nú. Svona umræða hefði átt að fara fram strax eftir hrunið haustið 2008 þar sem þá hefði verið unnt að gefa uppá nýtt í samfélaginu.

Eignir og peningar hefðu þá yfirgefið þáverandi eigendur og ríkið hefði gefið allt upp á nýtt því það er það sem Gylfi er að segja  núna að ríkið hafi ekki efni á að lúta niðurstöðum Hæstaréttar núna og að það verði að „handgefa" upp á nýtt í þessum gengistryggðu lánum.  Annars gæti bankakerfið farið  á  hausinn.  Almennar réttarreglur eða markaðsreglur geti ekki gilt lengur og að það verði að „handstýra" öllu.

Ríkið var allt fallið fjárhagslega haustið 2008 og er það líklega ennþá í samræmi við orð Gylfa enda nær engir nýir peningar komið inn í hagkerfið síðan í hruninu nema AGS peningar sem liggja á bankabók úti í USA.

Samkvæmt Gylfa standa bankar og fjármálastofnanir einnig svo tæpt að þeir geta ekki lotið dómi Hæstaréttar eða þá að hagkerfið sé svo veikburða að ekki sé unnt að taka áhættuna á að láta dóm Hæstaréttar gilda.

Öll ummæli í þessa veru segja bara eitt og það er það að það voru mistök að fara þá leið sem farin var haustið 2008 og fram til dagsins í dag.  Að betra hefði verið að „handgefa" allar eignir og skuldir upp á nýtt eftir hrunið.

Enginn hefði labbað burtu með milljarða og allir hefðu borið einhverjar skuldir sem ríkið hefði úthlutað öllum íslendingum, hverjum fyrir sig, og allir hefðu fengið einhverja peninga úr hendi „úthlutunaraðila". Hruninu hefði verið jafnað á alla landsmenn jafnt. Það  hefði verið réttlátt í samræmi við það sem  Gylfi segir núna að það sé ekki réttlátt að láta dóm Hæstaréttar gilda.

Annað hvort sitja allir við sama borð og allir íslendingar fá réttlátan skammt af skuldum og peningum út úr þessu hruni eða við höldum áfram í misskiptingunni sem er búin að tröllríða öllu hér undanfarin ár og áratugi, bæði í bólunni og í hruninu og allar götur síðan fiskveiðiheimildirnar voru gefnar frá ríkinu.

Aldrei hafa Íslendingar verið jafn misjafnlega ríkir eða fátækir eins og núna. Bilið milli ríkra og fátækra hefur aldrei verið meira á Íslandi eins og nú og bilið milli feigs og ófeigs er nær glæpsamlega mjótt eins og dómur Hæstaréttar sýnir.  

Þeir sem voru komnir með snöruna um hálsinn voru allt í einu skornir niður og fá gjafvexti á sín lán meðan þeir sem hafa verið með verðtryggð íslensk lán og voru með mun betri stöðu eru nú allt í einu með glæpsamlega háa vexti og allt of há lán miðað við hina sem voru að fá nær allt sitt fellt niður með dómnum.

Þetta er hinsvegar í samræmi við alla sanngirnina og réttlætið, eða öllu heldur óréttlætið sem er búið að vera grasserandi hérna í samfélaginu allar götur síðan bankarnir voru einkavæddir og líklega ef betur er að gáð, allar götur síðan fiskveiðiheimildirnar voru gefnar frá ríkinu.

Þetta er okkar samfélag og það þjóðfélagskerfi sem Íslendingar hafa byggt upp síðustu áratugi, einskonar gullgrafarasamfélag þar sem fáir komast eftirlitslaust og með leyfi ríkisins í mikil auðæfi með engri fyrirhöfn meðan aðrir sitja eftir. 

Út á þessa hugsun gekk allur hlutabréfamarkaðurinn að fólk ætlaði að græða og gat í mjög skamman tíma grætt himinháar fjárhæðir  sem reyndust síðan blekking ein og endaði með hruni fjármálkerfisins og reyndar alls samfélagsins.

En hvernig á samfélagið eiginlega að ganga upp?  

Ráðamenn tala ýmist eins Gylfi gerir og að almenn sanngirni eigi að ríkja í samfélaginu og að enginn eigi að verða skyndiríkur umfram aðra til dæmis vegna mála eins og til dæmis Hæstaréttardómsins, þegar aðrir ráðamenn einkavæða eignir ríkisins svo sem banka og fiskveiðiauðlindir og gera litla hópa moldríka. Auk þess hefur bankakerfið og lífeyrissjóðir tekið sig til og lánað sameiginlega einum aðila um þúsund milljarða sem virðist að miklu leyti hafa fallið sem skuld á fólkið í landinu.

Allt eru þetta einhverjar óskiljanlegar öfgar sem ráðamenn þjóðarinnar létu allt viðgangast og engin augljós hagur af öllu þessu brjálæði fyrir fólkið í landinu.

Málið virðist snúast um það að gera einhverja útvalda hópa eða einstaklinga moldríka en enginn almennur íslendingur flokkast í þann hóp og erfitt að sjá hvernig valið er í þann hóp sem annað hvort fær auðlindir eða banka landsins gefins eða um þúsund milljarða lán úr bönkum og lífeyrissjóðum landsins. 

Stjórnvöld fengu ekki að velja hverjir fengu bónusa við dóm Hæstaréttar og Því er dómur Hæstaréttar óheppilegur og stjórnvöld hafa því óspart talað gegn dómnum. Er einhver önnur ástæða?

Helsjúkt vísitölusamfélag og RSR

 

Íslenskir stjórnmálagmenn hafa í áratugi haldið því fram að þeir væru að stjórna þjóðfélaginu fyrir þjóðina, að Þeir séu sannir og einlægir þjónar fólskins í landinu, hvorki meira né minna en virðast í reynd hafa rekið einskonar Ræningja-Stjórnkerfi Ríkisins (RSR) þó þeir hafi sjálfir haldið öfugt.

Og hver er útkoman?

Algert fjármálahrun samfélagsins haustið 2008 fær mann til að halda hið versta og óðaverðbólga í áratugi sannar að samfélagið er stjórnlaust. Íslenska krónan hefur fallið um 2200% síðan Danska og Íslenska krónan voru jafnar á síðustu öld.

Verðbólga er ekkert annað en skekkjan í efnahagskerfinu þar sem stjórnmálamennirnir eyða meira en hagkerfið aflar.  Ef við vinnum ekki fyrir eyðslunni og óráðsíunni í stjórnkerfinu jafn óðum þá hafa stjórnmálamennirnir „þynnt" krónuna þannig að endar nái saman. Þetta kallast verðbólga.

Þessi eyðsla umfram tekjur nemur að meðaltali um 8% á ári eða ca 120 milljarðar og er kallað verðbólga þegar „þynna" þarf gjaldmiðilinn um þessa upphæð á hverju ári að meðaltali og kallast „peningaprentun" á máli Seðlabankans.

Á hverju 3ja ára tímabili eyðum við í þessa „þynningu" á gjaldmiðlinum álíka upphæð og nemur allri IceSave skuldinni. Hvað er fólk að kvarta undan IceSave ef unnt er að kasta út um gluggann svona upphæð á hverju 3ja ára tímabili?

Til að stjórnmálamennirnir gætu leikið sér af samfélaginu án aðhalds og eytt peningum að vild þá fundu þeir upp þá snilldar aðferð að reikna mánaðarlega hækkanir í landinu með vísitöluútreikningi sem er jú ekkert annað en mæling á hvað gjaldmiðillinn hefur „þynnst" mikið í hverjum mánuði.

„Þynning" krónunnar kemur hinsvegar sem auknar tekjur fyrir þá sem stunda útflutning svo sem útgerðina í landinu auk líklega aðila eins og álvera sem að mestu leiti eru í eigu útlendinga. Öll sú skekkja er niðurgreidd af þeim sem greiða verðbætur eða verðhækkanir í einhverri mynd.

Mánaðarlega eru útlán banka og lánastofnanna hækkuð sem svarar hækkun vísitölunnar auk þess sem öll laun ríkisstarfsmanna og stjórnenda ríkisins eru hækkuð eftir vísitölu í viðbót við að allar eftirlaunakröfur þeirra eru hækkuð með vísitölu meðan almennir lífeyrissjóðir þurfa jafnvel að búa við skerðingar.

Almenn laun eru ekki bundin vísitölu og því býr alþýðan við mánaðarlegar launaskerðingar meðan þeir sem stjórna ríkinu búa allir í verðtryggðu umhverfi.  Almenningur þarf því að vinna meira og meira með lægri og lægri launum til að stjórnendur ríkisins fái hærri og hærri verðtryggð laun.

Stórum hluta af allri skekkjunni í samfélaginu vegna ofeyðslu stjórnmálaumanna er velt yfir á þá sem taka lán í samfélaginu og almenna launþega sem þurfa að búa við mánaðarlegar launaskerðingar í samræmi við hækkun vísitölunnar sem mælir skerðingu og tap samfélagsins mánaðarlega.

En verðtrygging felur í sér mikla spillingu og rangindi enda er vísitölukerfið á Íslandi hvergi notað í hinum Vestræna heimi, nema  á Íslandi. Þetta er bara svo vitlaust að engri þjóð dettur í hug að bjóða upp á svona millifærslukerfi hlaðið af spillingu og raunverulegan þjófnaði á peningum og verðmætum almennings.

Í landinu hafa verið margskonar verðbótakerfi, þar með talið verðbætur í samræmi við hækkun eða lækkun erlendra gjaldmiðla en sú aðferð hefur nú verið dæmd ólögleg.  Nýlega fallinn dómur hæstaréttar hvað uppúr um ólöglega verðtryggingu lána með tengingu við erlenda gjaldmiðla.

Enn er eftir að sjá dóma falla um verðtryggingu lána tengd við allskonar íslenskar vísitölur.  Í þeim málum þarf að láta reyna á það hvað íslenskir stjórnmálamenn hafi heimild til að „þynna" gjaldmiðilinn mikið á hverju ári og velta kostnaðinum yfir á almenning.

Í nýliðnu bankahruni þá byrjuðu stjórnvöld á því að tryggja allar bankainnistæður fjármálamanna þannig að allir sem áttu pening í banka héldu öllu sínu. Peningafólk er ekki með íbúðalán. 

Allt  ber að sama brunni að fólkið, hinn almenni borgari þarf að bera alla ábyrgð á samfélaginu meðan lítil klíka fleytir rjómann ofanaf öllu saman og stendur mjög vel saman um hagsmuni sína gegn fólkinu.  Eftirlaunafrumvarp alþingismanna og ráðherra var til dæmis skýrt dæmi um þetta og er Þó af mörgu að taka ef ætti að rekja alla ósvinnu stjórnmálaelítunnar í garð fólksins.

Fiskveiðiheimildirnar voru gefnar þröngum hópi manna og þannig missti fólkið í landinu gífurleg verðmæti, peningar sem hefðu líklega getað haldið ríkissjóði í plús þrátt fyrir alla eyðsluna og þar með hefði verðbólgan verið dauð.

En stjórnmálamennirnir kusu að gefa þessa auðlind frá almenningi og láta verðbólguna frekar grassera á samfélaginu með óbætanlegum skaða fyrir alla.

Auk þess að útflutningurinn hefur grætt ómælt á öllum gengisfellingunum þá stefnir nú í það að nýlegur dómur hæstaréttar þurrki út öll erlend lán útgerðarinnar ca 800 til 1000 milljarða sem lendir enn og aftur á fólkinu auk þess sem stjórnmálamenn gáfu fiskveiðiauðlindina frá okkur ca 500 -1000 milljarða.

Hvað munar um það að gefa útgerðinni svo sem 1500 - 2000 milljarða ef unnt er að sjúga þessa peninga til baka út úr fólkinu án mótmæla? Já, Sæll.

Stjórnarfrumvarp til laga nr 950 um greiðsluaðlögun einstaklinga (heildarlög) 560. mál lagafrumvarp 138. löggjafarþingi

 

Nú liggur fyrir alþingi stjórnarfrumvarp, þingskjal nr 950 og mál nr 560 um greiðsluaðlögun einstaklinga.

 Hvers vegna ætli ríkisstjórnin afgreiði ekki þetta frumvarp án tafar þannig að unnt sé að aðstoða fjölskyldurnar í landinu?

Það er auðvitað mikið að gerast en fólkið er búið að bíða úrlausnar síðan haustið 2008 þegar bankaræningjar eyðilögðu samfélagið, amk í bili.

Einnig er spurning hvort umrætt frumvarp sé bara ein steypan enn sem bara frestar aðgerðum til að hjálpa fólkinu. Það kemur voandi strax í ljós þannig að það væri þá hægt að gera eitthvað í þessum málum áður en  þingið fer í sumarfrí.

En ef þú vilt kynna þér frumvarpið þá er það hérna:

Þskj. 950  -  560. mál.

 

Frumvarp til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga.

(Lagt fyrir Alþingi á 138. löggjafarþingi 2009-2010.)

I. KAFLI

Almenn ákvæði.

1. gr.

Markmið laganna.

Markmið laga þessara er að gera einstaklingum í verulegum greiðsluerfiðleikum kleift að endurskipuleggja fjármál sín og koma á jafnvægi milli skulda og greiðslugetu, þannig að raunhæft sé að skuldari geti staðið við skuldbindingar sínar um fyrirsjáanlega framtíð.

Að uppfylltum skilyrðum laga þessara er einstaklingum heimilt í kjölfar gagnaöflunar að fara þess á leit við umboðsmann skuldara að hann samþykki umsókn um heimild til að leita eftir greiðsluaðlögun, annaðhvort með samningi við kröfuhafa (frjáls greiðsluaðlögun) eða með úrskurði héraðsdóms um staðfestingu á frumvarpi til greiðsluaðlögunar (þvinguð greiðslu­aðlögun) náist ekki samningar við kröfuhafa.

 

2. gr.

Gildissvið og skilyrði greiðsluaðlögunar.

Greiðsluaðlögun tekur til allra fjárskuldbindinga einstaklings, nema sér­stak­lega sé kveðið á um annað í lögum þessum.

Einstaklingur sem sýnir fram á að hann sé eða verði um fyrirsjáanlega framtíð ófær um að standa í skilum með fjárskuldbindingar sínar getur leitað greiðsluaðlögunar í samræmi við lög þessi. Einstaklingur telst ófær um að standa við fjárskuldbindingar sínar þegar ætla má að hann geti ekki eða eigi í verulegum erfiðleikum með að standa við fjárskuldbindingar sínar á næstu árum með tilliti til eðlis skuldanna og fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna hans að öðru leyti.

Lögin taka þó ekki til einstaklinga, sem hafa borið ótakmarkaða ábyrgð á atvinnu­starf­semi, hvort sem þeir hafa lagt stund á hana einir eða í félagi við aðra, nema skuldir sem stafa frá atvinnurekstrinum séu lítill hluti af heildarskuldum.

Eigi tveir eða fleiri einstaklingar veðtryggða fasteign í óskiptri sameign verða þeir í sameiningu að leita greiðsluaðlögunar, ef greiðsluaðlögun á að taka til veðskulda.

Hjón eða einstaklingar í óvígðri sambúð geta í sameiningu leitað greiðsluaðlögunar.

3. gr.

Greiðsluaðlögun.

Með greiðsluaðlögun má kveða á um algera eftirgjöf krafna, hlutfallslega lækkun þeirra, gjaldfrest á þeim, skilmálabreytingar, greiðslu þeirra með hlutdeild í afborgunarfjárhæð sem greiðist með ákveðnu millibili á tilteknu tímabili, breytt form á greiðslu krafna eða allt framangreint í senn.

Umboðsmaður skuldara setur verklagsreglur um framkvæmd greiðsluaðlögunar.

 

II. KAFLI

Heimild til að leita greiðsluaðlögunar.

4. gr.

Umsókn um greiðsluaðlögun.

Skuldari skal leggja umsókn um greiðsluaðlögun fram hjá embætti umboðsmanns skuld­ara.

Í umsókninni skal koma fram:

• 1. Fullt nafn skuldara, kennitala hans, lögheimili og dvalarstaður ef hann er annar en lög­heimili.
• 2. Sundurliðaðar upplýsingar um eignir skuldara.
• 3. Sundurliðaðar upplýsingar um fjárhæð skulda sem þegar eru gjaldfallnar, svo og fjárhæð ógjaldfallinna skulda og ábyrgða og eftir atvikum upplýsingar um afborgunarkjör, gjald­daga, vexti og verðtryggingu þeirra.
• 4. Hverjar tekjur skuldara eru, hvort sem er af vinnu eða öðrum sökum, og upplýsingar um af hvaða samningum eða öðru tekjurnar ráðast, svo og hvort horfur séu á að breytingar verði á tekjum eða atvinnuhögum. Hvort hann muni hafa aðra fjármuni en vinnutekjur sínar til að greiða af skuldum, svo sem vegna sölu eigna eða fjárframlaga annarra.
• 5. Hvort skuldari hafi borið ótakmarkaða ábyrgð á atvinnustarfsemi, einn eða í félagi við aðra, og ef svo er, hve stór hluti skulda hans stafi frá atvinnurekstrinum.
• 6. Mat skuldara á meðaltali mánaðarlegra útgjalda sinna, þar á meðal vegna framfærslu, opinberra gjalda, húsnæðis og afborgana af skuldum.
• 7. Mat skuldara með hliðsjón af framansögðu á því hversu háa fjárhæð hann geti greitt mánaðarlega til að standa við skuldbindingar sínar.
• 8. Lýsing skuldara á því hvað valdið hafi skuldastöðu hans og hvers vegna hann geti ekki eða sjái ekki fram á að geta staðið að fullu við skuldbindingar sínar.
• 9. Hvort einhverjar ráðstafanir hafi verið gerðar sem kynnu að teljast riftanlegar í skilningi gjaldþrotalaga.
• 10.Hverjir kunna að vera ábyrgðarmenn skuldara, veðþolar hans og samskuldarar og hvort að hann hefur sjálfur gengist í skuldaábyrgð.
• 11.Yfirlýsing um að embætti umboðsmanns skuldara sé heimilt að staðreyna gefnar upp­lýsingar og afla nánari upplýsinga, án þess að þagnarskylda þeirra sem búa yfir slíkum upplýsingum hindri það, sé talin þörf á því.

Upplýsingar samkvæmt framantöldu skal einnig gefa um maka skuldara og þá sem teljast til heimilis með honum, ef slíks er þörf til að afmarka upplýsingar um útgjöld og tekjur skuld­ara.

Umsókninni skulu fylgja gögn til staðfestingar þeim upplýsingum sem hún hefur að geyma, vottorð um hjúskaparstöðu og fjölskyldu og síðustu fjögur skattframtöl skuldara.

Félags‑ og tryggingamálaráðherra er heimilt að kveða nánar á um í reglugerð hvaða upp­lýsingar einstaklingur sem óskar greiðsluaðlögunar skuli láta af hendi, sem og aðrir sem honum tengjast og hafa sameiginlegt heimilishald.

 

5. gr.

Aðstoð við gerð umsóknar um greiðsluaðlögun.

Skuldari á rétt á endurgjaldslausri aðstoð frá umboðsmanni skuldara við að semja umsókn um greiðsluaðlögun og afla gagna í samræmi við ákvæði laga þessara. Skuldari skal þó jafnan sjálfur hafa frumkvæði að öflun nauðsynlegra gagna og koma þeim til umboðsmanns skuld­ara.

Félags‑ og tryggingamálaráðherra er heimilt að kveða nánar á um það í reglugerð hvaða aðstoð skuldara bjóðist við gerð umsóknar og öflun fylgigagna með henni.

 

6. gr.

Rannsóknarskylda umboðsmanns skuldara.

Umboðsmaður skuldara skal ganga úr skugga um að í umsókn skuldara komi fram allar þær upplýsingar sem krafist er samkvæmt lögunum og hann getur, ef þörf krefur, krafist þess að skuldari staðfesti upplýsingarnar með skriflegum gögnum.

Umboðsmaður skuldara skal auk þess afla frekari upplýsinga sem hann telur geta skipt máli varðandi skuldir, eignir, tekjur og hegðun skuldara, áður en hann tekur ákvörðun um hvort veita skuli heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Er umboðsmanni skuldara heimilt að kalla skuldara eða aðra aðila sem málið varðar á sinn fund í því skyni ef þörf krefur.

 

7. gr.

Aðstæður sem geta komið í veg fyrir að greiðsluaðlögun verði heimiluð.

Synja skal um heimild til greiðsluaðlögunar ef:

• a. fyrirliggjandi gögn sýna fram á að skuldari uppfyllir ekki skilyrði laga þessara um að leita greiðsluaðlögunar,
• b. fullnægjandi gagna hefur ekki verið aflað og skuldari hefur ekki leitast við eftir megni að upplýsa um skuldastöðu sína,
• c. ekki er unnt að upplýsa um raunverulega skuldastöðu skuldara, t.d. vegna umfangs umdeildra krafna, flókinna eignatengsla eða erlendra skulda,
• d. aðstæður við stofnun skulda eða síðari ráðstafanir skuldara benda ótvírætt til þess að hann hafi hegðað sér á óheiðarlegan hátt til þess að geta leitað greiðsluaðlögunar,
• e. skuldari hefur af ráðnum hug eða með grófri vanrækslu veitt rangar eða villandi upp­lýsingar um aðstæður sem eru mikilsverðar í málinu, eða
• f. skuldari hefur áður fengið samþykkta greiðsluaðlögun. Þó er umboðsmanni skuldara heimilt að samþykkja umsókn í slíkum tilvikum ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi.

Einnig er heimilt að synja um heimild til greiðsluaðlögunar ef slíkt þykir óhæfilegt. Við mat á slíku skal taka sérstakt tillit til þess hvort:

• a. stofnað hafi verið til meginhluta skuldanna nýlega og ekki sé um að ræða eðlilega lántöku til endurfjármögnunar eða öflunar nauðsynlegs íbúðarhúsnæðis,
• b. umtalsverður hluti skuldanna eigi rætur að rekja til refsiverðrar háttsemi skuldara sam­kvæmt dómi,
• c. skuldari hafi efnt til fjárfestinga eða gert ráðstafanir sem hefðu verið riftanlegar við gjaldþrotaskipti,

• d. skuldari hafi á ámælisverðan hátt látið undir höfuð leggjast að standa við skuldbindingar sínar eftir því sem honum var framast unnt,
• e. skuldari hafi á ámælisverðan hátt stofnað til óhóflegra skuldbindinga eða skuldir hans eru þess eðlis að bersýnilega sé ósanngjarnt að heimild til greiðsluaðlögunar nái til þeirra.

 

 

 

8. gr.Ákvörðun um greiðsluaðlögun.

Umboðsmaður skuldara skal taka ákvörðun um afgreiðslu á umsókn skuldara innan tveggja vikna frá því að fullbúin umsókn liggur fyrir.

Samþykki umboðsmaður skuldara umsóknina skal hann upplýsa skuldara um réttinn til að krefjast þvingaðrar greiðsluaðlögunar skv. V. kafla. Jafnframt skal upplýsa skuldara um skyldur sínar skv. 13. gr.

Ekki er unnt að kæra ákvörðun umboðsmanns skuldara um samþykki á umsókn til ráð­herra. Ef umboðsmaður skuldara synjar skuldara um heimild til að leita greiðsluaðlögunar getur skuldari kært þá ákvörðun til félags‑ og tryggingamálaráðherra innan viku frá því að umsækjanda berst tilkynning um ákvörðun umboðsmanns skuldara.

 

9. gr.

Tímabil greiðsluaðlögunarumleitana.

Með samþykki umboðsmanns skuldara um heimild til að leita greiðsluaðlögunar hefst tímabil greiðsluaðlögunarumleitana og getur það orðið allt að fjórir mánuðir. Umleitunum um frjálsa greiðsluaðlögun skal lokið innan þriggja mánaða og geri skuldari kröfu um þving­aða greiðsluaðlögun skal héraðsdómur kveða upp úrskurð innan mánaðar frá því að krafan barst héraðsdómi.

 

III. KAFLI

Upphaf frjálsrar greiðsluaðlögunar.

10. gr.

Skipun umsjónarmanns.

Hafi umboðsmaður skuldara samþykkt umsókn skuldara um að leita greiðsluaðlögunar skal umboðsmaður skuldara þegar í stað skipa umsjónarmann með greiðsluaðlögun. Um­sjónar­maður skal hafa lokið embættisprófi eða meistaraprófi í lögfræði. Umsjónarmaður getur verið starfsmaður embættis umboðsmanns skuldara eða annar aðili sem uppfyllir hæfis­skilyrði laganna og umboðsmaður skuldara hefur falið að gegna starfinu.

 

11. gr.

Innköllun krafna.

Umsjónarmaður skal tafarlaust eftir skipun sína gefa út og fá birta tvívegis í Lög­birt­inga­blaði innköllun þar sem skorað er á lánardrottna skuldara, sem telja sig eiga kröfur á hend­ur honum, að lýsa kröfum fyrir umsjónarmanni innan þriggja vikna frá því að inn­köllunin birtist fyrra sinni. Þegar sérstaklega stendur á getur umsjónarmaður veitt lengri kröfu­lýs­ingar­frest, þó ekki lengri en fimm vikur.

Vanlýst krafa sem vitað er um skal falla undir greiðsluaðlögunina, en viðkomandi kröfu­hafa er þá ekki heimilt að hafa afskipti af greiðsluaðlögunarumleitunum.

Þeim kröfuhöfum sem vitað er um og samábyrgðarmönnum skuldara skal kunngert að greiðslu­aðlögunarumleitanir séu hafnar með því að umsjónarmaður sendir þeim afrit af innkölluninni. Þar skal einnig upplýst hvaða kröfur skuldari hefur gefið upp að viðkomandi kröfuhafi eigi.

 

12. gr.

Stöðvun greiðslna á meðan leitað er greiðsluaðlögunar.

Þegar umboðsmaður skuldara hefur ákveðið að taka umsókn um greiðsluaðlögun til með­ferðar, sbr. 8. gr., hefst greiðslustöðvun, sbr. þó 3. mgr. Í því felst að kröfuhöfum er óheimilt að:

• g. krefjast eða taka við fullri greiðslu eða hluta af greiðslu eða annars konar greiðslum á kröf­um sínum,
• h. skuldajafna kröfu umsækjanda við kröfu sína nema því aðeins að aðalkrafan og gagn­krafan séu af sömu rót runnar,
• i. gjaldfella skuldir samkvæmt gjaldfellingarákvæðum,
• j. gera fjárnám í eigum umsækjanda eða láta selja þær á nauðungaruppboði,
• k. neita að afhenda gegn staðgreiðslu eða viðunandi tryggingum þær vörur eða þjónustu sem skuldari þarf á að halda vegna framfærslu sinnar eða heimilisfólks, með tilvísan til fyrri vanrækslu á greiðslum, eða
• l. krefjast greiðslu hjá ábyrgðarmanni.

Vextir falla áfram á skuldir meðan á greiðslufresti stendur en þeir eru ekki gjaldkræfir. Vextir af kröfum sem tryggðar eru með veði í eign sem skuldari fær að halda gjaldfalla þó í samræmi við samninga þar um, að því marki sem veð svarar til verðmætis hinnar veðsettu eignar.

Greiðslufresturinn nær ekki til krafna um meðlög eða opinber gjöld sem falla til eftir að heimild til að leita greiðsluaðlögunar hefur verið veitt.

Þegar umboðsmaður skuldara hefur ákveðið að taka umsókn um greiðsluaðlögun til með­ferðar, sbr. 8. gr., frestast nauðungarsala sem leitað kann að hafa verið á eignum skuldara, meðan reynt er að koma greiðsluaðlögun á.

 

13. gr.

Skyldur skuldara við greiðsluaðlögun.

Á meðan leitað er greiðsluaðlögunar skal skuldari:

• f. leggja til hliðar af launum og öðrum tekjum sínum það fé sem er umfram það sem skuldari þarf til að sjá sér og fjölskyldu sinni farborða,
• g. segja upp leigusamningum og öðrum samningum um útgjöld í framtíðinni sem ekki tengj­ast vöru og þjónustu sem er nauðsynleg skuldara eða heimili hans til lífs­viður­væris eða eðlilegs heimilishalds,
• h. ekki láta af hendi eða veðsetja eignir og verðmæti sem gagnast geta kröfuhöfum sem greiðsla, nema með samþykki umsjónarmanns,
• i. ekki stofna til nýrra skulda eða gera aðrar ráðstafanir sem gætu skaðað hagsmuni kröfu­hafa, nema með samþykki umsjónarmanns.

Telji umsjónarmaður skuldara hafa brugðist skyldum sínum skv. 1. mgr. skal umsjónar­maður óska þess við umboðsmann skuldara að greiðsluaðlögunarumleitanir skuldara verði felldar niður skv. 17. gr.

 

14. gr.

Sala eigna skuldara.

Telji umsjónarmaður það bersýnilega ósanngjarnt að skuldari haldi eftir tilteknum eignum getur hann ákveðið að selja skuli þær eignir skuldara sem umsjónarmaður telur af sanngirni og með hliðsjón af greiðslugetu og fjölskylduaðstæðum að skuldari geti verið án. Í vafa­til­vik­um skal umsjónarmaður leita nánari upplýsinga frá skuldara og kanna afstöðu kröfuhafa ef kostur er á og nauðsyn krefur.

Eigi skuldari eignir sem umsjónarmaður ákveður að skuli selja skal ákvörðun umboðs­manns skuldara um að heimila greiðsluaðlögun hafa sömu réttaráhrif og greiðslustöðvun, eftir því sem við getur átt, sbr. 2. þátt laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Eignir skal selja með þeim hætti að tryggt sé að sem hæst verð fáist fyrir þær. Umsjónar­maður ákveður hvernig sala fer fram og annast söluna sjálfur, nema hann taki sérstaka ákvörð­un um annað. Er skuldara skylt að annast söluna sjálfur ef umsjónarmaður ákveður það.

Umsjónarmaður skal gera veðhöfum viðvart um söluna með að minnsta kosti tveggja vikna fyrirvara. Með sérstöku samþykki umsjónarmanns má aðili sem hefur eignarréttar­fyrirvara í viðkomandi eign taka eignina aftur.

Að sölu lokinni falla niður þau veðréttindi sem ekki fékkst greitt upp í af söluandvirðinu sé um veðsettar eignir að ræða. Ef þess gerist þörf ákveður umsjónarmaður hvaða veðréttindi falla niður að lokinni sölu.

Framfylgi skuldari ekki ákvörðun umsjónarmanns skv. 1. mgr. eða komi hann með ein­hverjum hætti í veg fyrir fyrirhugaða sölu eigna skal umsjónarmaður óska þess við umboðs­mann skuldara að greiðsluaðlögunarumleitanir skuldara verði felldar niður skv. 17. gr.

 

15. gr.

Mat á eignum sem skal halda eftir.

Umsjónarmaður metur verðmæti þeirra eigna sem skuldara er ekki gert að selja, telji hann það nauðsynlegt. Ef um fasteign er að ræða skal umsjónarmaður almennt miða við mat Fasteignaskrár Íslands.

Kröfuhafi getur á eigin kostnað óskað mats sérfróðra aðila fallist hann ekki á mat um­sjónar­manns.

 

16. gr.

Tímabil greiðsluaðlögunar.

Tímabil greiðsluaðlögunar, hvort heldur hún er samkvæmt samkomulagi um frjálsa greiðslu­aðlögun eða úrskurði héraðsdóms um þvingaða greiðsluaðlögun, skal að jafnaði vera tvö til fimm ár. Tímabilið skal reikna frá því að samningur kemst á milli skuldara og kröfu­hafa eða frá úrskurði héraðsdóms um þvingaða greiðsluaðlögun.

 

17. gr.

Niðurfelling greiðsluaðlögunarumleitana.

Ef fram koma upplýsingar sem ætla má að muni hindra að greiðsluaðlögun sé heimil á grundvelli laga þessara skal umsjónarmaður tilkynna um slíkt til umboðsmanns skuldara sem í kjölfarið tekur afstöðu til málsins með rökstuddri ákvörðun. Skuldara skal gefið tækifæri til að láta álit sitt í ljós áður en slík ákvörðun er tekin. Ákvörðun umboðsmanns skuld­ara um niðurfellingu greiðsluaðlögunarumleitana getur skuldari kært til félags‑ og trygg­inga­mála­ráðherra innan viku frá því að ákvörðunin barst honum.

 

IV. KAFLI

Frjáls greiðsluaðlögun.

18. gr.

Frumvarp til frjálsrar greiðsluaðlögunar.

Umsjónarmaður skal, eins fljótt og auðið er eftir að kröfulýsingarfrestur er liðinn, leggja fram tillögu að frumvarpi til frjálsrar greiðsluaðlögunar. Frumvarpið skal samið í samráði við skuldara.

Tillaga umsjónarmanns skal vera á þann veg að framfærsla skuldara og fjölskyldu hans sé tryggð og að raunhæft megi telja að öðru leyti að skuldari geti staðið við skuldbindingar sínar, endurskipulagt fjármál sín og komið á jafnvægi milli skulda og greiðslugetu.

Feli tillaga umsjónarmanns í sér að skuldari inni af hendi reglulegar afborganir á tilteknu tímabili skal umsjónarmaður miða við að skuldari haldi eftir svo miklu af tekjum sínum sem með sanngirni má ætla að dugi til að sjá honum og heimilisfólki hans farborða og þeim ein­staklingum sem hann hefur framfærsluskyldu gagnvart samkvæmt lögum. Ef skuldari hefur rétt til umgengni

við börn samkvæmt barnalögum skal tekið tillit til eðlilegra útgjalda í tengslum við umgengnina.

Afborgunarfjárhæð skv. 3. mgr. skal bundin við launavísitölu eða á annan hátt við til­teknar mælingar á verðlagsbreytingum sem svara til þess hvernig skuldari hyggst afla tekna til að standa undir greiðslu hennar.

 

19. gr.

Samþykki frjálsrar greiðsluaðlögunar.

Umsjónarmaður sendir tillögu að frumvarpi skuldara til frjálsrar greiðsluaðlögunar til allra kröfuhafa sem þekktir eru og málið varðar. Kröfuhöfum skal gefinn þriggja vikna frestur, eftir að þeim hefur verið sent frumvarpið, til að taka afstöðu til frumvarpsins.

Ef umsjónarmaður telur það nauðsynlegt, eða vegna tilmæla frá kröfuhafa, skal boða til sér­staks fundar með skuldara og kröfuhöfum til að ræða greiðsluaðlögunina áður en frumvarp til frjálsrar greiðsluaðlögunar er sent kröfuhöfum. Sé talin ástæða til skulu veðþolar, ábyrgðar­­menn, samskuldarar skuldara og eigendur þeirra skulda sem skuldari er ábyrgðar­maður fyrir einnig boðaðir á fundinn.

Umsjónarmaður skal leitast við að ná samningi milli skuldara, kröfuhafa og ábyrgðar­manna skuldara um greiðsluaðlögun.

Kröfuhafi skal ekki leggjast gegn frumvarpi til greiðsluaðlögunar að ástæðulausu. Kröfu­hafi sem leggst gegn frumvarpinu skal gera grein fyrir afstöðu sinni og skila skriflegum rökstuðn­ingi til umsjónarmanns innan tilskilins tíma. Stjórnvöld, innheimtumaður eða fyrir­svars­maður stofnunar eða félags í eigu opinberra aðila, geta samþykkt frumvarp til greiðslu­aðlögunar án tillits til ákvæða í öðrum lögum, reglugerðum eða samþykktum, hvað varðar aðrar kröfur en sektir.

Frumvarp til greiðsluaðlögunar telst samþykkt þegar allir kröfuhafar sem málið snertir hafa samþykkt það. Kröfuhafi sem hefur fengið senda tilkynningu í samræmi við 1. mgr. og hefur ekki lagst gegn frumvarpinu áður en þriggja vikna fresturinn rann út telst hafa sam­þykkt frumvarpið.

Ef samningur um greiðsluaðlögun tekst skulu skuldari, kröfuhafar og ábyrgðarmenn skuldara undirrita hann og tekur hann þá þegar gildi.

 

V. KAFLI

Þvinguð greiðsluaðlögun.

20. gr.

Krafa um þvingaða greiðsluaðlögun.

Ef skuldari og kröfuhafar komast ekki að samkomulagi um frjálsa greiðsluaðlögun getur skuldari krafist þess að umsjónarmaður sendi kröfu um þvingaða greiðsluaðlögun til héraðs­dóms.

Krafa um þvingaða greiðsluaðlögun skal hafa borist umsjónarmanni eigi síðar en tveimur vikum eftir að ljóst er að samkomulag um frjálsa greiðsluaðlögun hefur ekki tekist. Þá skal umsjónarmaður þegar í stað senda kröfuna til héraðsdóms í því umdæmi þar sem embætti um­boðsmanns hefur aðsetur ásamt tillögu umsjónarmanns að frumvarpi til greiðsluaðlögunar sem ekki náðist samkomulag um og öðrum málsgögnum.

Ef krafist er þvingaðrar greiðsluaðlögunar framlengist tímabil greiðsluaðlögunarumleitana um einn mánuð. Ef úrskurður héraðsdóms um neitun staðfestingar á þvingaðri greiðslu­að­lögun er kærður eða ef Hæstiréttur fellir úr gildi úrskurð héraðsdóms um þvingaða greiðslu­aðlögun skal líta svo á að tímabil greiðsluaðlögunarumleitana standi þar til dómstólar hafa afgreitt málið.

 

21. gr.

Málsmeðferð fyrir héraðsdómi.

Héraðsdómur skal þegar í stað tilkynna öllum kröfuhöfum um kröfu skuldara um þvingaða greiðsluaðlögun. Tilkynningunni skal fylgja fyrirliggjandi frumvarp til greiðsluaðlögunar. Þar skal þess einnig getið að kröfuhöfum sé heimilt að senda inn skriflega umsögn um málið innan tveggja vikna. Skuldara er einnig heimilt að senda inn sína umsögn innan sama frests.

Að loknum umsagnarfresti skal héraðsdómari boða til þinghalds þar sem málið er tekið til meðferðar. Gefst skuldara, umsjónarmanni og kröfuhöfum þar tækifæri til að gera stuttlega grein fyrir athugasemdum sínum við fyrirliggjandi frumvarp. Héraðsdómur skal kveða upp úrskurð um kröfu skuldara áður en tímabili greiðsluaðlögunarumleitana lýkur. Héraðsdómur getur framlengt tímabil greiðsluaðlögunarumleitana ef þess gerist brýn þörf.

 

22. gr.

Staðfesting héraðsdóms.

Héraðsdómur skal staðfesta kröfu skuldara um þvingaða greiðsluaðlögun með úrskurði ef hún uppfyllir skilyrði laganna. Héraðsdómur skal hins vegar neita um staðfestingu ef:

• m. óhæfilegt væri að mati dómara að staðfesta greiðsluaðlögunina,
• n. fyrir liggja gallar á málsmeðferðinni sem ekki hefur verið ráðin bót á og hafa aug­ljós­lega haft áhrif á gerð frumvarps um greiðsluaðlögun, eða
• o. svo margar af kröfum á hendur skuldara eru umdeildar að ekki er grundvöllur fyrir því að úrskurða um kröfu skuldara.

Héraðsdómi er heimilt að gera breytingar á fyrirliggjandi frumvarpi til greiðsluaðlögunar á grundvelli gagna málsins og þeirra athugasemda sem dóminum hafa borist.

Úrskurð héraðsdóms skal kynna skuldara og kröfuhöfum á þann hátt sem héraðsdómur ákveður. Úrskurðinn má kæra til Hæstaréttar innan tveggja vikna frá úrskurði héraðsdóms.

   23. gr.

Sé bú einstaklings undir gjaldþrotaskiptum er heimilt að ljúka þeim með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar eftir ákvæðum XXI. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Í stað þess að þrotamaður leggi frumvarp að nauðasamningi fyrir skiptastjóra og hann láti greiða atkvæði um það skal þrotamaðurinn þá leggja fyrir skiptastjóra greiðsluáætlun og hann síðan leita greiðsluaðlögunar á sama hátt og umsjónarmaður hefði ella gert á grundvelli V. kafla laga þessara, en um þetta skal beitt fyrirmælum XXI. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl., með þeim frávikum sem leiðir af ákvæðum laga þessara.

 

VI. KAFLI

Greiðsla til kröfuhafa.

24. gr.

Skipting greiðslna milli kröfuhafa og undantekningar.

Greiðsluaðlögun nær til allra fjárskuldbindinga skuldara, nema annað sé tekið fram í lögum þessum.

Þær eignir eða afborganir sem skipta skal milli kröfuhafa skiptast hlutfallslega eftir fjár­hæð krafna með eftirfarandi undantekningum:

• j. Kröfur tryggðar með veði. Ef skuldari heldur eftir eignum sem tryggðar eru með veði skal hann, meðan á greiðsluaðlögun stendur, greiða af veðkröfum umsamda vexti eða tiltekið hlutfall vaxta af kröfum sem eru innan matsverðs hinnar veðsettu eignar, sbr. 12. gr. Unnt er að semja um að ekki skuli greiða afborganir af þeim hluta höfuðstóls veð­kröfu sem er innan matsverðs hinnar veðsettu eignar meðan á greiðsluaðlögun stendur, sbr. ákvæði 3. gr. Þessar kröfur falla ekki niður þegar greiðsluaðlögun lýkur.

Sá hluti veðtryggðra krafna sem er yfir matsverði þeirra eignar sem stendur til trygg­ingar skal greiddur samkvæmt greiðsluaðlöguninni á sama hátt og óveðtryggðar kröfur. Falla þær niður að öðru leyti þegar skuldari hefur fullnægt skyldum sínum og greiðslu­aðlögun lýkur.

• k. Kröfur um opinber gjöld. Greiðsluaðlögunin nær ekki til opinberra gjalda sem falla til eftir að heimild til að leita greiðsluaðlögunar var veitt.
• l. Framfærslu- og meðlagsskyldur: Meðlag og lífeyri sem skuldara ber að greiða sam­kvæmt hjúskapar‑ eða barnalögum, að undanskilinni uppsafnaðri skuld við hið opinbera vegna meðlags, skal greiða að fullu.
• m. Kröfur sem eiga rætur að rekja til refsiverðs athæfis. Fésektir, sem ákveðnar hafa verið með dómi eða sátt á síðustu þremur árum áður en umsókn um greiðsluaðlögun var lögð fram, skal greiða að fullu. Aðrar sektir falla undir greiðsluaðlögunina. Kröfur um skaða‑ eða miskabætur vegna tjóns sem samkvæmt dómi hefur verið valdið með refsiverðu athæfi skulu greiddar að fullu.
• n. Minni háttar kröfur. Kröfur sem nema lágum fjárhæðum skulu greiddar að fullu ef um­sjónarmaður telur slíkt sanngjarnt og viðeigandi með tilliti til framkvæmdar greiðslu­aðlögunar.
• o. Vextir og útgjöld. Vexti og annan kostnað vegna krafna má greiða í lægra hlutfalli en aðrar kröfur ef ríkar ástæður eru til þess.
• p. Eðli kröfunnar. Umsjónarmaður getur ákveðið að greiða skuli hærra hlutfall af tilteknum kröfum ef ríkar ástæður eru til þess.
• q. Námslán. Skuldir vegna námslána falla ekki undir greiðsluaðlögun. Umsjónarmaður skal þó almennt leggja til að afborganir námslána falli niður á greiðsluaðlögunartíma.
• r. Ef ekki er unnt að uppfylla kröfur skv. b‑ til d‑lið 1. mgr. og viðkomandi kröfuhafar fallast ekki á lækkun krafnanna verður greiðsluaðlögun ekki við komið.

Sá hluti skulda sem felldur er niður samkvæmt greiðsluaðlögun myndar ekki skattstofn og skerðir ekki rétt skuldara til hvers konar greiðslna eða aðstoðar frá ríki eða sveitar­fé­lögum.

Skuldara er skylt í tæka tíð áður en komið er að fyrsta gjalddaga samkvæmt greiðslu­aðlögun að koma því til leiðar að fjármálafyrirtæki miðli fyrir hann greiðslum samkvæmt henni.

 

25. gr.

Umdeildar kröfur.

Ef krafa er umdeild að mati umsjónarmanns skal leggja fjármuni til hliðar til að greiða hana. Komi í ljós að skuldara beri að greiða kröfuna fellur hún undir ákvæði greiðslu­að­lögunarinnar. Ef ekki eru gerðar ráðstafanir, með málshöfðun eða öðrum aðgerðum, til þess að fá skorið úr gildi kröfunnar innan sex mánaða frá því að greiðsluaðlögun var samþykkt skal fjármununum skipt milli þeirra kröfuhafa sem greiðsluaðlögunin nær til.

 

26. gr.

Tryggingarkröfur.

Ef skuldari er skuldbundinn til að greiða fé samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu sem hann hefur gefið áður en meðferð beiðni um greiðsluaðlögun hófst, en skylda samkvæmt þeirri yfirlýsingu er enn ekki virk þegar greiðsluaðlögun tekur gildi, skal ekki gert ráð fyrir skuld­bindingunni við greiðsluaðlögunina. Verði ábyrgðarskuldbinding virk síðar skal farið eftir ákvæðum laga þessara um breytingar á greiðsluaðlögun eins og við getur átt. Skuldara ber þó ekki að greiða meira af þeirri skuld sem hann hefur tekið ábyrgð á en nemur því hlutfalli af óveðtryggðum kröfum sem honum ber að greiða samkvæmt greiðsluaðlöguninni.

 

VII. KAFLI

Breyting, riftun eða ógilding greiðsluaðlögunar.

27. gr.

Breyting á greiðsluaðlögun að kröfu skuldara.

Skuldari getur krafist þess að gerðar verði breytingar á skilmálum greiðsluaðlögunar ef á greiðsluaðlögunartímabilinu koma upp ófyrirsjáanlegar aðstæður sem veikja getu hans til þess að uppfylla skyldur sínar samkvæmt greiðsluaðlöguninni.

Ef skuldara hefur eftir að greiðsluaðlögunartímabil hófst verið gert kunnugt um kröfu sem stofnaðist fyrir upphaf greiðsluaðlögunarinnar en greiðsluaðlögunin náði ekki til getur hann krafist þess að viðkomandi krafa verði felld undir greiðsluaðlögunina. Verði svo gert skal krafan metin í samræmi við skilmála greiðsluaðlögunarinnar og af henni greitt í sam­ræmi við það sem greitt er af samsvarandi kröfum, þó einungis frá þeim tíma sem krafan var kynnt skuldara. Skuldara er óheimilt að greiða kröfuna utan greiðsluaðlögunar, nema fyrir liggi samþykki allra kröfuhafa.

Ekki er unnt að krefjast breytinga í samræmi við þessa grein fyrr en skuldari hefur full­reynt að ná þeim fram með frjálsum samningum við alla kröfuhafa. Náist slíkt sam­komu­lag skal það lagt fyrir umboðsmann skuldara og taka breytingarnar ekki gildi fyrr en um­boðs­maður skuldara hefur samþykkt þær. Telji umboðsmaður skuldara breytingarnar ósanngjarnar eða óhæfilegar skal hann hafna þeim. Ákvörðun umboðsmanns skuldara þess efnis má kæra til félags‑ og tryggingamálaráðherra.

 

28. gr.

Breyting, riftun eða ógilding greiðsluaðlögunar að kröfu kröfuhafa.

Kröfuhafi, sem greiðsluaðlögunin nær til, getur krafist þess að gerðar verði breytingar á greiðslu­aðlögun ef fjárhagsstaða skuldara batnar umtalsvert á greiðslu­aðlög­unar­tímabilinu. Hafi fjárhagsstaðan batnað vegna þess að skuldari hefur fengið í hendur háa fjárupphæð getur kröfuhafi krafist þess að fénu verði skipt að hluta eða að fullu milli kröfu­hafa án þess að greiðsluaðlöguninni sé breytt að öðru leyti.

Kröfuhafi, sem greiðsluaðlögunin nær til, getur krafist þess að greiðsluaðlögun verði rift eða hún ógilt ef skuldari hefur gerst sekur um óráðvendni eða vanrækt gróflega skyldur sínar samkvæmt greiðsluaðlöguninni.

 

29. gr.

Þinghald og málsmeðferð vegna breytinga, riftunar eða ógildingar á greiðsluaðlögun.

Kröfu um breytingu á samningi um frjálsa greiðsluaðlögun skal beint til umboðsmanns skuldara með skriflegu erindi. Umboðsmaður skuldara sendir aðilum sem málið varðar fram­komið erindi og kallar eftir nauðsynlegum upplýsingum. Boðað skal til fundar ef kröfuhafi eða skuldari krefst þess eða umboðsmaður skuldara telur það nauðsynlegt. Umboðsmaður skuldara skal innan mánaðar frá viðtöku kröfu taka ákvörðun um erindið. Ákvörðun umboðs­manns skuldara má kæra til félags‑ og tryggingamálaráðherra.

Kröfu um breytingu á þvingaðri greiðsluaðlögun skal beint til héraðsdóms með skriflegu erindi. Skuldara og kröfuhöfum skal gefinn kostur á að gera skriflega grein fyrir afstöðu sinni til kröfunnar. Héraðsdómur skal kveða upp úrskurð í málinu innan mánaðar frá því að krafan barst dóminum.

Um kröfur er varða riftun eða ógildingu greiðsluaðlögunar fer skv. 2. mgr.

 

30. gr.

Upplýsingaskylda skuldara gagnvart kröfuhöfum.

Ef upp koma aðstæður sem skuldari veit eða má vita að veiti kröfuhöfum rétt til að ógilda eða rifta greiðsluaðlögun, sbr. 28. gr., skal hann innan sanngjarns tíma og á tryggan hátt upplýsa kröfuhafana um þær aðstæður.

 

VIII. KAFLI

Ýmis ákvæði.

31. gr.

Skráning greiðsluaðlögunar o.fl.

Umsjónarmaður skal óska eftir því að athugasemd um samþykki umboðsmanns skuldara á umsókn skuldara um heimild til að leita greiðsluaðlögunar verði skráð í þinglýsingabækur, eftir því sem við á, til að tryggja rétt kröfuhafa gagnvart réttindum þriðja manns. Skal sú skrán­ing vera gjaldfrjáls.

Umboðsmaður skuldara skal halda skrá yfir alla sem fengið hafa heimild til greiðslu­að­lögunar.

Þegar greiðsluaðlögunartímabil er liðið skulu yfirvöld og eftirlitsaðilar einungis nota upp­lýsingar um greiðsluaðlögun skuldara til að kanna hvort skuldari hafi áður fengið greiðslu­aðlögun í samræmi við lög þessi.

Hafi skuldari fengið að halda eftir veðsettum eignum meðan á greiðsluaðlögunartímabili stendur samkvæmt lögum þessum og eignirnar eru skráðar í opinberum skrám skal skrá at­hugasemd um greiðsluaðlögunina þar.

Félags‑ og tryggingamálaráðherra getur gefið frekari fyrirmæli í reglugerð um skráningu greiðsluaðlögunar eða samningaviðræðna um greiðsluaðlögun.

 

32. gr.

Veðbönd afmáð eftir að greiðsluaðlögun er lokið.

Þegar greiðsluaðlögun er lokið getur skuldari krafist aflýsingar á veðkröfum sem eru umfram matsverð þeirrar eignar sem stendur til tryggingar í samræmi við skilmála greiðslu­aðlögunarinnar.

 

33. gr.

Skipting söluandvirðis eigna skv. 14. gr. þegar greiðsluaðlögun hefur ekki komist á.

Ef greiðsluaðlögun kemst ekki á skiptir umboðsmaður skuldara fjármunum sem lagðir hafa verið til hliðar skv. 14. gr. milli kröfuhafa, þó þannig að kröfuhafar með for­gangs­kröfur vegna kostnaðar fái greiðslur fyrst. Þegar kröfuhafar sem hafa lagt út fé með undangengnum kröfum um greiðslur hafa fengið það sem þeim ber má skipta þeim fjár­mun­um sem umfram eru á annan hátt, ef hlutfallsleg skipting hefði óeðlilegar afleiðingar fyrir skuldara. Við mat á því skal tekið tillit til þess hvort skuldari á gjaldfallnar og ógreiddar skuldir sem tryggðar eru með veði í eigin íbúð.

 

34. gr.

Ábyrgð skuldara á útgjöldum.

Sá sem af ásetningi eða gáleysi stofnar til greiðsluaðlögunar í samræmi við þessi lög án tilefnis er skuldbundinn til að endurgreiða allan kostnað hins opinbera og kostnað kröfuhafa vegna málsins.

 

35. gr.

Greiðsla málskostnaðar.

Umboðsmaður skuldara ber kostnað vegna meðferðar umsóknar um greiðsluaðlögun og starfa umsjónarmanna. Kröfuhafar greiða þann kostnað sem á þá fellur af meðferð umsóknar um greiðsluaðlögun og framkvæmd hennar. Kostnaður við sölu eigna greiðist af sölu­and­virði þeirrar eignar sem seld er.

Félags‑ og tryggingamálaráðherra setur nánari ákvæði í reglugerð um greiðslu málskostn­aðar samkvæmt þessari grein.

 

36. gr.

Kröfur sem hefur ekki verið tilkynnt um.

Samningskröfur sem stofnuðust fyrir upphaf tímabils greiðsluaðlögunarumleitana og skuldari hefur ekki verið krafinn um að greiða á greiðsluaðlögunartímabilinu falla niður þegar greiðsluaðlögun lýkur.

 

 

                                                                                  37. gr.

                                                                             Gildistaka.

Lög þessi öðlast þegar gildi.

 

38. gr.

Breytingar á öðrum lögum.

• 1. Við gildistöku laga þessara verður eftirfarandi breyting á lögum nr. 32/2009, um ábyrgðar­menn, með síðari breytingum: 3. mgr. 9. gr. laganna orðast svo:

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 60. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. skal nauðasamningur eða önnur eftirgjöf, þ.m.t. greiðsluaðlögun, sem kveður á um lækkun kröfu á hendur á hend­ur lántaka eða aðalskuldara hafa sömu áhrif til lækkunar kröfu á hendur ábyrgðar­manni.

• 2. Frá 1. júní 2011 verða eftirfarandi breytingar á lögum:
• a.X. kafli a laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti, o.fl., með síðari breytingum, fellur brott.
• s. Lög nr. 65/1996, um réttaraðstoð við einstaklinga sem leita nauðasamninga, falla brott.
• t. Eftirfarandi breytingar verða á 4. gr. laga nr. 50/2009, um tímabundna greiðslu­að­lögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði:

a.   2. málsl. 1. mgr. orðast svo: Um meðferð hennar fyrir dómi og heimild til mál­skots gilda sömu reglur og um meðferð beiðni um þvingaða greiðsluaðlögun sam­kvæmt lögum um greiðsluaðlögun einstaklinga.

b.   1. og 2. málsl. 3. mgr. orðast svo: Taki héraðsdómari til greina beiðni skal hann þegar í stað skipa umsjónarmann með greiðsluaðlöguninni. Um skipun og stöðu umsjónarmanns með greiðsluaðlögun fer skv. 2. mgr. 39. gr. laga um gjald­þrota­skipti o.fl.

 

                                                                Ákvæði til bráðabirgða.

Þrátt fyrir gildistöku laga þessara verður unnt að sækja um greiðsluaðlögun á grundvelli X. kafla a laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, og óska eftir réttaraðstoð á grundvelli laga nr. 65/1996 til ársloka 2010. Skal meðferð umsókna á grundvelli framangreindra laga vera lokið fyrir 1. júní 2011.

 

                                                    Athugasemdir við lagafrumvarp þetta.

I. Almennar athugasemdir.

Frumvarp þetta er flutt af félags‑ og tryggingamálaráðherra, en það var samið að frum­kvæði dómsmála‑ og mannréttindaráðherra og félags‑ og tryggingamálaráðherra. Þar sem í frumvarpinu felst að sett verði heilsteypt löggjöf um frjálsa og þvingaða greiðslu­aðlögun fyrir einstaklinga þótti rétt að verkefnið yrði á hendi félags‑ og tryggingamála­ráðuneytis, enda um félagslegt úrlausnarefni að ræða.

Á 116. löggjafarþingi 1992-1993 lögðu þingmennirnir Össur Skarphéðinsson og Sigbjörn Gunnarsson fram tillögu til þingsályktunar (520. mál) um að fela félagsmálaráðherra að skipa nefnd til að undirbúa samningu laga um greiðsluaðlögun til aðstoðar fólki í verulegum greiðsluerfiðleikum. Nefndin átti m.a. að kanna svipuð lög annars staðar á Norðurlöndum og afla upplýsinga um reynsluna af þeim. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kemur fram að samkvæmt upplýsingum Neytendasamtakanna hafi skuldir heimilanna aukist úr rúmum 60 milljörðum í 226 milljarða kr. frá árinu 1981 til loka ársins 1992 eða nær fjórfaldast. Sem hlutfall af landsframleiðslu hafi þær á þessum tíma hækkað úr 14% í tæp 54%. Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi félagsmálaráðherra, skipaði í kjölfarið nefnd árið 1993 sem falið var að meta hvort setja skyldi lög um greiðsluaðlögun. Nefndin skilaði niðurstöðu 1994 og lagði til löggjöf áþekka þeirri sem hér er lögð fram. Þingmannafrumvörp komu ítrekað fram um málið frá 1995 til 2006, en voru aldrei afgreidd úr nefnd.

Á 118. löggjafarþingi 1994-1995 (396. mál) lagði Finnur Ingólfsson ásamt 12 öðrum þingmönnum fram frumvarp til laga um greiðsluaðlögun. Í greinargerð með frumvarpinu er sagt að tilgangur þess sé að gefa þeim einstaklingum sem séu í alvarlegum og viðvarandi greiðsluerfiðleikum möguleika á því að ná stjórn á fjármálum sínum því að neyðarástand hafi skapast á þúsundum heimila í landinu þar sem gjaldþrot blasi við mörgum þeirra.

Á 119. löggjafarþingi 1995-1996 (41. mál) flutti Ólafur Ragnar Grímsson ásamt þremur öðrum þingmönnum frumvarp um greiðsluaðlögun og kemur fram í greinargerð með frum­varpinu að það hafi verið flutt á síðasta þingi af þingflokki Framsóknarflokksins og hafi Finnur Ingólfsson verið fyrsti flutningsmaður.

Á 123. löggjafarþing 1998-1999 (96. mál) flutti Jóhanna Sigurðardóttir ásamt 10 öðrum þingmönnum frumvarp til laga um breytingu á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991. Í greinargerð er markmiði með flutningi frumvarpsins lýst og efnislega er það hið sama og fram kemur í framangreindri tillögu til þingsályktunar og frumvörpum.

Á 127., 128., 130., 131., 132. og 133. löggjafarþingi flutti Jóhanna Sigurðardóttir ásamt öðrum þingmönnum sama frumvarp, þ.e. síðast á löggjafarþingi 2006-2007. Á því lög­gjafar­þingi beindi Jóhanna fyrirspurn til iðnaðar‑ og viðskiptaráðherra hvort hann væri reiðubúinn til þess að beita sér fyrir löggjöf um greiðsluaðlögun (481. mál). Í svari ráðherra kom fram að svo væri og teldi hann að um mikilvægt mál væri að ræða fyrir neytendur og heimilin í landinu. Þá hófst vinna í viðskiptaráðuneytinu að löggjöf um greiðsluaðlögun, sem lauk með gerð frumvarps sem lagt var fram í ríkisstjórn í ársbyrjun 2008, en ekki varð sam­staða um framlagningu þess á þingi. Þá hófst undirbúningur að löggjöf um greiðslu­aðlögun í dóms‑ og kirkjumálaráðuneytinu, sem þó tæki aðeins til samningskrafna.

Dóms‑ og kirkjumálaráðherra mælti fyrir frumvarpi til laga um greiðsluaðlögun í febrúar 2009. Við meðferð þess frumvarps í allsherjarnefnd kom fram vilji til að greiðsluaðlögun gæti líka tekið til veðkrafna. Því lét allsherjarnefnd útbúa frumvarp um tímabundna greiðslu­aðlögun fasteignaveðkrafna. Bæði frumvörpin urðu að lögum í apríl 2009.

Það frumvarp sem hér er lagt fram er í anda þeirrar upphaflegu hugmyndar að ein lög um greiðsluaðlögun gildi um jafnt veðkröfur sem samningskröfur. Stöðugt endurmat hefur átt sér stað á greiðsluaðlögunarúrræðinu frá því að það kom til árið 2009 og meðal annars um það fjallað í samráði stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins um úrlausnir á skulda­vanda heimilanna. Mikil samstaða er um þá lausn sem hér er kynnt meðal hags­muna­samtaka og hafa sérfræðingar á vegum Alþýðusambandsins og BSRB komið að lokavinnslu málsins.

Markmið frumvarpsins er að gera fólki í greiðsluvanda kleift að ná tökum á fjármálum sínum og byrja upp á nýtt. Skilyrði fyrir greiðsluaðlögun er að skuldari sé ófær um að standa í skilum eða verði það um fyrirsjáanlega framtíð. Skuldari þarf að safna saman og leggja fram gögn sem leiða í ljós ógjaldfærni hans og fá í kjölfarið lagða inn umsókn til umboðs­manns skuldara um heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Samþykki umboðsmaður skuldara umsóknina er skuldara og kröfuhöfum ætlaður ákveðinn tími til að ná samkomulagi um uppgjör skulda, þ.e. samkomulagi um frjálsa greiðsluaðlögun. Takist það ekki getur skuldari vísað málinu til héraðsdóms og fengið staðfestan úrskurð um þvingaða greiðsluaðlögun sem er bindandi fyrir kröfuhafa og skuldara. Greiðsluaðlögunartímabilið skal að jafnaði standa í tvö til fimm ár, eftir að greiðsluaðlögun er komið á. Að loknu greiðsluaðlögunartímabili skulu samningskröfur afskrifaðar, en áfram skal greitt af veðkröfum sem rúmast innan mats­virðis eignar sem þær hvíla á.

Greiðsluaðlögun er ætlað að auðvelda skuldara að endurskipuleggja fjármál sín og laga skuldir að greiðslugetu, þannig að raunhæft sé að hann geti staðið við skuldbindingar sínar. Greiðsluaðlögun er að þessu leyti ólík gjaldþrotaskiptum sem eru fyrst og fremst sam­eigin­legt uppgjör kröfuhafa á búi skuldara, enda er skiptastjóri í raun starfsmaður kröfuhafa og ber honum sem slíkum að hafa hagsmuni þeirra að leiðarljósi í störfum sínum við uppgjör búsins. Við skuldauppgjör samkvæmt þessu frumvarpi eru hagsmunir skuldara hins vegar hafðir að leiðarljósi. Með frumvarpinu er ætlunin að festa í lög sértækar reglur, m.a. að norskri fyrirmynd (Lov, av 17. juli 1992 nr. 99, om frivillig og tvungen gjeldsordning for privatpersoner (gjeldsordningsloven)), sem er ætlað að ná því markmiði að færa raunvirði fjárkrafna að veruleikanum. Það er markmið þessa frumvarps að einstaklingar fari framvegis frekar þessa leið við uppgjör og endurskipulagningu sinna fjármála en leið gjaldþrota­réttar­ins.

Eftir gjaldeyris‑ og bankahrunið haustið 2008 eiga margir í miklum greiðsluvanda enda þótt vandinn verði ekki í öllum tilvikum rakinn til hruns fjármálakerfisins. Fjöldi einstaklinga stendur ekki lengur undir greiðslubyrði lána, sem hefur þyngst mjög undanfarin missiri, enda hafa skuldbindingar fólks í mörgum tilvikum vaxið langt umfram virði eigna sem standa þeim til tryggingar. Löggjöfin mun hraða endurreisn efnahagslífsins með því að auðvelda endurskipulagningu fjárhags einstaklinga.

Afleiðingar hrunsins í október 2008 birtast í margvíslegum myndum. Þar vegur þyngst verðlækkun eigna og mikil verðbólga í kjölfar falls krónunnar. Hrunið hafði að sjálfsögðu í för með sér snöggan samdrátt í framleiðslu og minnkandi eftirspurn í hagkerfinu. Sá sam­dráttur hefur haft alvarleg áhrif á atvinnustig og eftirspurn eftir vinnuafli. Þar sem stærsti hluti fjárskuldbindinga er verðtryggður eða gengistryggður jukust skuldir lántakenda mjög við hrunið. Því er brýnt að góð greiðsluaðlögunarlöggjöf sé fyrir hendi til að forða gjaldþrot­um og nauðungarsölum íbúða í þúsundatali og koma í veg fyrir óþarft samfélagslegt tjón af aðlögun skuldastöðunnar að raunveruleikanum.

Þegar umboðsmaður skuldara samþykkir umsókn skuldara um heimild til að leita greiðslu­aðlögunar felst í því viðurkenning eða mat stjórnvalda á að litlar sem engar líkur séu á að kröfuhafar fái fullar efndir krafna sinna og nauðsynlegt sé að afskrifa þær að hluta eða í heild. Krafa sé því ekki meira virði en þær greiðslur sem skuldari getur staðið undir. Eftir þær hamfarir sem dunið hafa á íslensku efnahagslífi er nauðsynlegt að aðlaga virði eigna og krafna að veruleikanum og eðlilegri greiðslugetu skuldara.

Sú breyting sem gerð var á gjaldþrotalögum með lögfestingu X. kafla a um nauða­samn­inga til greiðsluaðlögunar hefur um margt reynst vel. Það hefur þó verið gagnrýnt að lögin taki um of mið af gjaldþrotaréttinum og hagsmunum kröfuhafa, skilyrði til greiðslu­aðlögunar séu of ströng, mun fyllri ákvæði vanti um framkvæmdina sjálfa og þau kveði ekki nægilega skýrt á um það hvernig breytingum verði háttað eftir að nauðasamningur um greiðsluaðlögun hefur tekið gildi. Þá taki lögin ekki til veðkrafna. Það gera hins vegar að hluta til lög nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Hið mikla álag sem er á dómstólum landsins um þessar mundir hefur valdið því að óeðlilega löng bið er eftir því að sumir dómstólar afgreiði beiðnir um heimild til að leita nauðasamninga til greiðslu­aðlögunar. Þá blasir einnig við að álag á dómstóla muni aukast á næstu missirum. Í frum­varpi þessu er lagt til að heimild til að leita greiðsluaðlögunar verði að hluta færð frá dóm­stólum til umboðsmanns skuldara og skuli hann að jafnaði afgreiða umsókn skuldara innan tveggja vikna frá því að hún er fullbúin.

Þau úrræði sem hér er ætlunin að leiða í lög hafa þegar verið lögfest annars staðar á Norður­löndum. Fyrst voru reglur þessa efnis lögfestar í Danmörku árið 1984. Þar var þeim skipað í 4. þátt gjaldþrotaskiptalaganna. Danir nefna þetta réttarúrræði „gældssanering". Næst var sams konar úrræði lögleitt í Noregi 1992 og er þar nefnt „gjeldsordning". Eins og áður hefur komið fram var einkum höfð hliðsjón af norsku lögunum við samningu þessa frum­varps. Þá voru lög um þetta efni sett í Finnlandi 1993 og í Svíþjóð 1994, en í þeim löndum er úrræðið nefnt „skuldsanering".

 

II. Samþykkt lög frá hruni fjármálakerfisins.

Frá hruninu í október 2008 hefur löggjafinn leitað ýmissa leiða til að takast á við og leysa úr greiðsluvanda einstaklinga og fyrirtækja. Með lögum nr. 24/2009 var gerð breyting á lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., með innleiðingu X. kafla a, en sá kafli tekur til greiðslu­aðlögunar vegna samningskrafna. Með samningskröfum er vísað til 1. mgr. 29. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl., en með þeim er átt við allar kröfur á hendur skuldara, aðrar en þær sem eru undanþegnar áhrifum af nauðasamningi eða falla niður við staðfestingu hans, sbr. 1. og 3. mgr. 28. gr. laganna. Enn fremur tekur nauðasamningur til greiðsluaðlögunar ekki til krafna sem hefði verið skipað eftir 114. gr. laganna ef bú skuldarans hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Verði frumvarp þetta að lögum falla úr gildi ákvæði X. kafla a í lögum um gjaldþrotaskipti. Þá hafa einnig verið samþykkt lög um ábyrgðarmenn fjárskuldbindinga, sbr. lög nr. 32/2009, auk laga nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka‑ og gjaldeyrishrunsins. Í kjölfar samþykktar þeirra laga gerðu flest fjár­mála­fyrirtæki landsins með sér samkomulag um að setja upp verkferla innan sinna fyrirtækja, svo­kallaða sértæka skuldaaðlögun, til að fella meðferð og afgreiðslu skuldamála einstaklinga og fyrirtækja í sambærilegan farveg innan flestra fjármálafyrirtækja. Framgangur mála í sértækri skuldaaðlögun hefur ekki verið eins hraður og vonast var til. Mikilvægt er að allir kröfuhafar átti sig á því að ekki þýðir í frjálsum samningum um skuldaskil að bjóða skuldurum lakari rétt en þeir geta fengið með greiðsluaðlögun. Því fyrr sem sú staðreynd verður ljós, þeim mun betur mun ganga við meðferð skuldamála í frjálsum samningum.

 

III. Málsmeðferð.

Einstaklingur sem hyggst sækja um heimild til að leita greiðsluaðlögunar skal senda umsókn til umboðsmanns skuldara, en lagt er til í frumvarpi, sem lagt er fram samhliða þessu frumvarpi, að sett verði á stofn sérstök stofnun sem beri nafnið umboðsmaður skuldara og starfi hún á grunni Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Gert er ráð fyrir að umboðsmaður skuldara veitir skuldara aðstoð við útfyllingu umsóknar og öflun nauðsynlegra gagna. Með umsókn skal m.a. fylgja greiðsluáætlun skuldara, hvað hann telji sig geta greitt af skuld­um sínum, í einu lagi eða mánaðarlega, en í frumvarpinu er nánar tilgreint hvaða upplýsingar skuldari þurfi að leggja fram. Þrátt fyrir aðstoð umboðsmanns skuldara er skuldara sjálfum ætlað verulegt hlutverk við öflun nauðsynlegra gagna til undirbúnings umsókn um greiðslu­aðlögun. Þegar allra gagna hefur verið aflað tekur umboðsmaður skuldara ákvörðun um samþykki eða synjun umsóknar. Hefur stofnunin tvær vikur frá því að fullbúin umsókn lá fyrir til að taka þá ákvörðun. Hafni umboðsmaður skuldara umsókn skal hann rökstyðja ákvörð­un sína skriflega. Þá ákvörðun má kæra til ráðherra. Veiti umboðsmaður samþykki sitt skal hann þegar í stað tilnefna umsjónarmann með greiðsluaðlögun sem auglýsir innköllun krafna í Lögbirtingablaðinu. Frestur til að lýsa kröfum er þrjár vikur. Þeir kröfuhafar sem lýsa kröfum innan frestsins eiga einir rétt á því að láta málið til sín taka. Kostnaður vegna starfa umsjónarmanns greiðist af umboðsmanni skuldara.

Að lokinni innköllun leggur umsjónarmaður fram tillögu að frumvarpi til frjálsrar greiðsluaðlögunar fyrir kröfuhafa og skuldara en tillagan skal unnin í samráði við skuldara. Frumvarpið skal taka mið af því hvað raunhæft sé að ætla að skuldari geti greitt að teknu tilliti til fjárhags, framfærslukostnaðar og heimilishalds.

Kröfuhafar taka skriflega afstöðu til tillögu umsjónarmanns eigi síðar en þremur vikum frá því að þeim berst tillagan. Þeir geta hafnað tillögunni eða samþykkt eftir atvikum eða lagt til á henni breytingar. Viðræðum um frjálsa greiðsluaðlögun skal lokið innan þriggja mánaða frá samþykki umboðsmanns skuldara. Samþykki allir kröfuhafar frumvarpið er kominn á samningur. Þeir kröfuhafar sem ekki gera grein fyrir afstöðu sinni til tillögu umsjónarmanns innan tilskilins frests teljast hafa samþykkt hana.

Takist ekki samkomulag getur skuldari krafist þvingaðrar greiðsluaðlögunar fyrir héraðs­dómi. Komi til þess framlengist þriggja mánaða viðræðufrestur um einn mánuð og geta því lengst liðið fjórir mánuðir frá samþykkt heimildar til að leita greiðsluaðlögunar þar til endan­leg niðurstaða liggur fyrir. Krafa um þvingaða greiðsluaðlögun verður að berast um­sjónar­manni eigi síðar en tveimur vikum eftir að ljóst er að samkomulag um frjálsa greiðslu­aðlögun tekst ekki. Umsjónarmaður sendir Héraðsdómi Reykjavíkur þegar í stað kröfu skuldara ásamt frumvarpi umsjónarmanns og öðrum málsgögnum. Tekur þá héraðsdómur við málinu og gefur aðilum kost á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þeir sem eru tillög­unni andvígir verða að rökstyðja það sjónarmið sitt sérstaklega fyrir héraðsdómi. Héraðs­dómur getur fallist á kröfu skuldara með því að staðfesta frumvarp umsjónarmanns, breytt eða óbreytt, eða hafnað kröfu skuldara uppfylli frumvarpið eða skuldarinn ekki skilyrði laganna.

 

IV. Gildissvið og skilyrði greiðsluaðlögunar.

Forsenda þess að umboðsmaður skuldara samþykki umsókn skuldara um heimild til að leita greiðsluaðlögunar er sú að skuldari eigi í verulegum greiðsluerfiðleikum. Ekki er skilyrði að skuldari sé þegar orðinn ófær um að standa í skilum heldur er nægjanlegt að það sé fyrirsjáanlegt. Greiðsluerfiðleikar verða að hafa staðið eða vera líklegir til að standa um nokkurn tíma og að lausn þeirra sé ekki í sjónmáli. Skuldari verður að sýna fram á greiðslu­vanda sinn með viðhlítandi gögnum. Þegar afstaða er tekin til þess hvort veita skuli heimild til að leita greiðsluaðlögunar þarf að meta greiðslugetu skuldarans og möguleika hans á að standa í skilum. Hafna ber umsókn ef greiðslugeta er til staðar enda þótt eiginfjárstaða við­komandi sé neikvæð. Þá telst það ekki heldur viðvarandi greiðsluvandi þó að skuldari verði skyndilega atvinnulaus. Í Noregi hefur m.a. verið horft til þess að einstaklingur þurfi að hafa verið atvinnulaus í a.m.k. eitt ár svo hægt sé að tala um viðvarandi greiðsluvanda. Það er nokkuð langur tími. Þetta þarf þó að meta í hverju tilviki. Þegar um tímabundna greiðslu­erfiðleika er að ræða nægir oft að breyta greiðsluskilmálum lánasamninga til þess að ein­stak­lingar ráði við skuldabyrði sína. Þá má ekki gleyma því að lög nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, halda gildi sínu og samhliða frumvarpi þessu er lagt fram frumvarp til laga um breytingu á þeim lögum sem rýmka frekar heimildir fólks til að njóta þess úrræðis við tekjufall. Ef skuldari verður fyrir slysi og hlýtur af varanlega örorku má gera ráð fyrir að greiðsluerfiðleikar hans verði varanlegir. Ekki er það gert að skilyrði fyrir því að heimilt sé að samþykkja umsókn um greiðsluaðlögun að skuldir hafi náð til­tek­inni upphæð eða að skuldari hafi náð tilteknum aldri. Það kann þó í einhverjum tilvikum að kalla á sérstaka rannsókn af hálfu umboðsmanns skuldara ef upphæð skulda er óvenju lág þegar sótt er um heimild. Ekki er þó ástæða til að leggja mikla rannsóknarkvöð á umboðs­mann af þessu tilefni.

Ekki má samþykkja umsókn ef hún telst á einhvern hátt óeðlileg. Það á t.d. við ef skulda­söfnun á rætur að rekja til ólögmætra eða ósiðlegra athafna skuldara. Í því samhengi má nefna að ef greiðsluerfiðleikar stafa af brotastarfsemi eða margvíslegri misnotkun kemur ekki til álita að samþykkja greiðsluaðlögun. Einnig ber að hafna greiðsluaðlögun ef skuldari gefur í umsókninni rangar upplýsingar um fjárhagsstöðu sína. Enn fremur ber að hafna umsókn ef skuldari hefur fært eignir yfir á skyldmenni sín til að láta efnahagsreikning sinn líta verr út en ella. Við mat á umsókn verður einnig að taka tillit til þess hvort nýverið hafi verið stofnað til skuldanna - jafnvel í þeim tilgangi að fá greiðsluaðlögun. Nýleg endurfjármögnun eldri lána, t.d. vegna húsnæðis, telst þó ekki til nýfenginna lána og því ekki ástæða til að hafna umsókn af því tilefni. Ef skuldari sýnir lítinn sem engan áhuga á að leysa sín mál eftir bestu getu, eða hann hefur efnt til fjárfestinga eða gert ráðstafanir sem væru riftanlegar ef bú hans yrði tekið til gjaldþrotaskipta, ber að hafna umsókn.

 

V. Sjónarmið þegar skuldir eiga rót sína að rekja til ábyrgðar vegna atvinnurekstrar.

Þegar skuldir eiga rót sína að rekja til atvinnurekstrar er margs að gæta við ákvörðun um hvort rétt sé að fella þær undir mögulega greiðsluaðlögun. Rétt er þó að hafa í huga að lögunum er ætlað að taka til greiðsluvanda einstaklinga en ekki fyrirtækja. Það breytir ekki því að skuldirnar hvíla á einstaklingnum þó að upptök þeirra megi rekja til starfsemi fyrir­tækja, t.d. vegna ábyrgða. Í mörgum tilvikum getur það skipt verulegu máli fyrir samfélagið hvort skuldir, sem eiga rót sína að rekja til atvinnurekstrar, falli undir greiðsluaðlögun. Þetta á við ef höfnun umsóknar leiðir til þess að starfsemi leggst niður og fólk missir atvinnu. Á hitt er þó að líta að við þessar aðstæður kann að vera eðlilegra að viðkomandi atvinnurekstur verði lát­inn fara leið gjaldþrotalaga, þ.e. í gegnum nauðasamninga eða skiptameðferð. Stundum getur verið erfitt að gera glöggan greinarmun á skuldum einstaklinga og fyrirtækja. Einkum koma slík vafamál upp þegar skuldir eiga rætur að rekja til ótakmarkaðrar ábyrgðar ein­staklings á atvinnurekstri. Ef umsókn um greiðsluaðlögun er samþykkt kann það að leiða til þess að fyrirtækið sjálft fari í raun í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu vegna niður­fellingar skulda einstaklingsins sem hefur fengið greiðsluaðlögun. Ýmis sjónarmið, m.a. sam­keppnissjónarmið um jafnræði fyrirtækja á markaði, kunna að mæla því í mót að þessi leið sé farin. Mestu skiptir þó, þegar metið er hvort einstaklingur eigi rétt á greiðsluaðlögun, hve miklar skuldir verða raktar til þessarar starfsemi. Þetta vandamál kemur síður upp ef um er að ræða skuldir sem rekja má til ábyrgða vegna félaga sem bera takmarkaða ábyrgð, svo sem hlutafélaga. Það þarf þó ekki að vera einhlítt. Í þeim tilvikum er a.m.k. auðveldara að greina á milli skulda félags og einstaklings og ólíklegra en ella að greiðsluaðlögun ein­staklingsins hafi áhrif á það hvort fyrirtækið lifir eða deyr.

 

VI. Greiðsluaðlögun tekur til allra fjárskuldbindinga einstaklings.

Greiðsluaðlögun tekur til allra fjárskuldbindinga nema lög kveði sérstaklega á um annað. Greiðsluaðlögun tekur til veð‑ og samningskrafna. Sú breyting er gerð frá gildandi lögum um nauðasamninga til greiðsluaðlögunar, sem taka einungis til samningskrafna, að undir greiðslu­aðlögun samkvæmt þessu frumvarpi falla veð‑ og samningskröfur. Í sumum tilvikum er ekki fullljóst hvort krafa telst vera veð‑ eða samningskrafa. Til að skera úr um það þarf í einhverjum tilvikum að fara fram sala eða mat á virði veðsettra eigna. Ef eign er seld eru veðkröfur greiddar í samræmi við andvirði hinnar seldu eignar. Áhvílandi kröfur sem ekki fást greiddar af andvirði eignarinnar teljast til samningskrafna. Það sama á við þegar veðsett eign er metin til verðs, þ.e. að sá hluti kröfu sem fellur innan matsverðs telst veðkrafa en sá hluti sem er utan matsverðs telst samningskrafa. Greiðsluaðlögun tekur jafnt til krafna einka­aðila sem opinberra aðila. Lögin taka þó ekki til skatta og gjalda sem verða til eftir að heim­ild umboðsmanns skuldara til greiðsluaðlögunar hefur verið fengin. Fésektir vegna refsiverðs verknaðar ber og að greiða að fullu og er því haldið utan greiðsluaðlögunar. Greiðslur vegna framfærslu og meðlag með börnum eru undanþegnar greiðsluaðlögun. Ef skuldari hefur fyrir börnum að sjá skal reyna við mat á framfærslukostnaði að tryggja þeim sambærileg tækifæri og öðrum börnum á sama aldri á sama svæði eins og nokkur kostur er.

 

VII. Lagarammi og skipting greiðslna milli kröfuhafa.

Lögin setja samningsferlinu um greiðsluaðlögun ákveðinn ramma, kveða á um aðkomu stjórnvalda, aðstoð umsjónarmanns, afborgunarfjárhæð, greiðsluaðlögunartímabil, réttaráhrif, gildistíma o.fl. Eins og áður hefur komið fram er markmið laganna að aðstoða skuldara við að ná tökum á fjármálum sínum. Áherslur við greiðsluaðlögun eru því aðrar en við gjaldþrot. Þegar ákvarða skal hversu mikið af tekjum skuldara fari til greiðslu skulda skal fyrst taka mið af nauðsynlegum kostnaði skuldara við að sjá sér og sínum farborða. Að jafnaði skal gefa skuldara kost á að búa áfram í húsnæði sínu ef það telst ekki bersýnilega ósanngjarnt vegna stærðar, staðsetningar, verðmætis þess o.fl. Ef sala á húsnæði er óhjákvæmileg verður að tryggja að skuldari geti útvegað sér annað húsnæði, með kaupum eða leigu eftir atvikum. Ef ákveðið er að selja eign skuldara fer tillaga umsjónarmanns eftir því hvort greiðist upp í veðkröfur eða ekki. Ef allar veðkröfur fást greiddar skal það sem eftir stendur renna til skuld­ara svo hann geti keypt eða leigt nýtt húsnæði eftir atvikum. Annars verður umsjónarmaður að meta nauðsynina hverju sinni. Þegar tekið hefur verið frá fyrir nauðsynlegum framfærslu‑ og rekstrarkostnaði skuldara og fjölskyldu hans liggur fyrir hve mikið stendur eftir til að greiða kröfuhöfum. Greiðsla til hvers kröfuhafa skal vera í réttu hlutfalli við hlutfallslega stærð kröfu hans af heildarfjárhæð krafna. Á því eru þó undantekningar. Heimild er til þess að á greiðsluaðlögunartímabilinu verði t.d. ekki greitt af höfuðstól veðtryggðra lána og því ekki greiddar afborganir af þeim kröfum. Veðkröfuhafar verða því að sætta sig við að fá aðeins greidda vexti, eða hlutfall af þeim, á greiðsluaðlögunartímabilinu, ella væri hætta á að lítið fengist upp í aðrar samningskröfur. Rökin fyrir þessu eru þau að veðkröfuhafar fá á endanum kröfur sínar greiddar að mestu, enda tryggðar með veði í eignum skuldara, en samningskröfuhafar þurfa aftur á móti að sætta sig við að kröfur þeirra falli niður og verði afskrifaðar að greiðsluaðlögunartímanum liðnum. Veðkröfuhafar þurfa því að þola bið og fá hlutfallslega minna í sinn hlut á þessu tímabili en aðrir kröfuhafar. Það verður að teljast sanngjarnt. Hvernig skipting greiðslna milli kröfuhafa er nákvæmlega ræðst af frumvarpi umsjónarmanns til greiðsluaðlögunar og endanlegri afgreiðslu þess við frjálsa eða þvingaða greiðsluaðlögun. Í aðalatriðum gilda sömu reglur um opinber gjöld og samningskröfur nema lög kveði sér­staklega á um annað.

 

VIII. Sala á eignum skuldara.

Samkvæmt frumvarpinu er umsjónarmanni með greiðsluaðlögun gert heimilt að ákveða að skuldari selji þær eignir sínar sem bersýnilega er ósanngjarnt að hann haldi eftir. Um­sjónarmaður skal þó ekki taka slíka ákvörðun nema að vel athuguðu máli og koma þá einkum til skoðunar þau áhrif sem sala eigna hefði á skuldarann og heimilishald hans. Sérstakt tillit skal þá tekið til áhrifa eignasölu á börn skuldara þannig að tryggt sé að salan leiði ekki af sér að þau búi við skert tækifæri, t.d. hvað varðar menntun og félagslegt starf. Komi sala eigna til athugunar skulu einnig bornir saman hagsmunir kröfuhafa og skuldara af sölunni, en þeir geta verið misjafnir eftir verðmæti hins selda og fjölda kröfuhafa. Er þá almennt miðað við að ekki verði krafist sölu nema hún hafi áhrif svo um munar á greiðslur eða greiðsluhlutfall samkvæmt skilmálum frumvarps greiðsluaðlögunar. Í ljósi hins skamma tíma sem greiðslu­aðlögunarumleitunum eru ætlaðar er jafnframt mikilvægt að umsjónarmaður kynni sér mark­aðsaðstæður eins og kostur og leggi mat á hversu líklegt sé að honum takist að koma við­komandi hlutum í verð innan þess tíma. Er því miðað við að umsjónarmaður kynni skuldara ekki um ákvörðun um eignasölu fyrr en slíkt mat hefur farið fram. Ekki er nauð­syn­legt að sala fari fram á þeim tíma sem greiðsluaðlögunarumleitun fer fram. Umsjónar­manni er heimilt að taka tillit til markaðsaðstæðna og mæla fyrir um að sala fari fram síðar á greiðslu­aðlögunar­tíma og hvernig söluverði skuli þá ráðstafað.

Viðbúið er að í þessu sambandi komi fyrst og fremst til skoðunar sala fasteigna, einkum íbúðarhúsnæðis, og verðmætra lausafjármuna eins og bifreiða. Í því samhengi má minna á að í sértækri skuldaaðlögun er gengið út frá því að skuldari haldi eftir hóflegu húsnæði og einni bifreið. Í ljósi mikillar nauðsynjar skuldara á að halda íbúðarhúsnæði er almennt miðað við að skuldari verði ekki krafinn um sölu þess nema í sérstökum tilvikum. Til að sala íbúðar­húsnæðis komi til athugunar verða því almennt að vera uppi þær aðstæður að veð­skuldir séu undir söluverði íbúðarinnar og að söluandvirðinu verði, að frádreginni greiðslu veðskulda, unnt að ráðstafa bæði til kaupa eða leigu á nýju húsnæði fyrir skuldara og til greiðslu krafna samkvæmt greiðsluaðlöguninni. Grundvallarforsenda er því ávallt sú að skuldari verði ekki skilinn eftir í óvissu um bústað sinn eftir sölu íbúðar. Því skulu mark­aðsaðstæður metnar sérstaklega vel í þessum tilfellum. Enn fremur skal taka sérstakt tillit til fjölskylduhaga skuldara og skal síður ákveða sölu íbúðar ef hún er talin hæfa skuldara og fjölskyldu hans að stærð og staðsetningu, sama hver staða veðskulda er. Komi sala til at­hug­unar er einnig rétt að hafa í huga hvaða áhrif búferlaflutningar geta haft á skuldara og fjöl­skyldu hans, einkum hvað varðar starfsstöð og félagslegar aðstæður eins og skólagöngu. Ofangreind sjónarmið koma hins vegar síður til álita ef um er að ræða aðrar fasteignir en þá sem skuldari býr í, svo sem aðrar íbúðir, sumarbústaði o.fl.

Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að skuldari eigi rétt á að halda eftir lausafjármunum til að halda heimili í sama mæli og slíkar eignir verða undanþegnar við fjárnám samkvæmt lögum nr. 90/1989, um aðför. Sé sala lausafjármuna ákveðin skal almennt miðað við að um svo verðmæta muni sé að ræða að sala þeirra sé kröfuhöfum verulega til hagsbóta. Þá skal eins og áður var nefnt ávallt miðað við að skuldari geti bersýnilega verið án munanna, að teknu tilliti til fjölskylduaðstæðna. Hér kæmi til dæmis til skoðunar að krefjast sölu bifreiða þegar skuldari hefur fleiri en eina bifreið til ráðstöfunar. Um óskráða lausafjármuni má ætla að umsjónarmaður krefjist eingöngu sölu í undantekningartilvikum, þ.e. þegar um verulega verðmæta muni er að ræða. Allt er þetta þó háð mati hverju sinni.

Sé umsjónarmaður í vafa um hvort krafa um sölu sé tilhlýðileg skal hann leita afstöðu skuldara og fá nánari upplýsingar eða skýringar frá honum. Eins skal hann eftir atvikum leita afstöðu kröfuhafa, enda ekki ástæða til að krefjast sölu ef kröfuhafar fallast á að skuldari fái að halda viðkomandi eignum eftir. Fallist skuldari ekki á ákvörðun umsjónarmanns um sölu eða komi hann með einhverjum hætti í veg fyrir að af sölu verði skal umsjónarmaður óska þess við sýslumann að greiðsluaðlögunarumleitanir verði felldar niður

Mikilvægt er að umsjónarmanni sé gert heimilt að kveða á um sölu eigna skuldara. Verður að telja sanngjarnt að skuldara, sem leitar eftir eftirgjöf skulda sinna, verði gert að koma í verð þeim eignum sem honum eru bersýnilega ónauðsynlegar. Þá er einnig sá möguleiki fyrir hendi að við athugun umsjónarmanns komi í ljós að sala slíkra eigna leiði til þess að hægt sé að leysa greiðsluerfiðleika skuldara að fullu, án greiðsluaðlögunar.

 

IX. Lengd greiðsluaðlögunartímabils og skipulag greiðslna.

Á greiðsluaðlögunartímabilinu greiðir skuldari af öllum skuldum, hvort heldur samningur kemst á samkvæmt frjálsri eða þvingaðri greiðsluaðlögun. Samningur kveður á um hversu háa afborgunarfjárhæð skuli greiða og hvort greiðsla skuli innt af hendi í einu lagi eða mánaðarlega. Í gildandi lögum um greiðsluaðlögun, X. kafla a gjaldþrotalaga, er ekki kveðið á um hversu langt þetta greiðsluaðlögunartímabil skuli vera. Samkvæmt reynslu frá Norður­löndunum er nú algengast að greiðslutímabilinu sé ætlað að standa í þrjú til fimm ár. En þar, m.a. í Svíþjóð, hefur verið til umræðu að stytta þetta tímabil jafnvel niður í eitt ár. Í þessu frumvarpi er lagt til að tímabilið verði að jafnaði tvö til fimm ár. Við ákvörðun um lengd tíma­bilsins ber að hafa ýmis sjónarmið í huga. Fjárhæð skulda skiptir þar að sjálfsögðu máli. Einnig er rétt að taka tillit til þess hvort skuldari hefur börn á framfæri. Mikilvægt er að fjár­hagsstaða forsjáraðila takmarki ekki um of möguleika barna til náms og aðhlynningar. Þá verður skuldari að geta tekist á við óvænt útgjöld, t.d. læknis‑ og tannlækningakostnað. Leitast skal við að tryggja að börn skuldara geti tekið fullan þátt í almennu tómstundastarfi barna á sama aldri í samfélaginu. Ef skuldari fer með forsjá barns ætti það frekar að verða til þess að stytta greiðslutímabilið en hitt. Ef á hinn bóginn þrengingar skuldara á þessu tímabili eru ekki miklar og breytingar á lífsgæðum hans eða fjölskyldu eru afar takmarkaðar er það frekar til þess fallið að lengja tímabilið en hitt. Aldur skuldara skiptir hér einnig máli. Aug­ljóst er að ef skuldari er kominn nærri eftirlaunaaldri er aflahæfi hans orðið afar tak­markað og mælir það með að greiðsluaðlögunartímabilið geti verið enn styttra. Þá þarf að hafa í huga þau sálrænu áhrif sem tímalengd greiðsluaðlögunarinnar hefur á greiðslugetu og tekju­öfl­unar­vilja skuldara. Þetta verður að meta í hverju tilviki. Í greinargerð með laga­ákvæð­inu er fjallað sérstaklega um þau sjónarmið sem hafa skal til hliðsjónar við mat á því hversu langt þetta tímabil skuli vera.

Í samningi þarf að koma skýrt fram hvaða fjárhæð renni til greiðslu skulda, hvort sem um er að ræða eina afborgunarupphæð eða mánaðarlegar greiðslur. Enn fremur þarf að liggja ljóst fyrir hvernig þær greiðslur skiptist milli kröfuhafa. Kveðið er á um það í 24. gr. frum­varpsins að skuldari skuli í tæka tíð áður en komið er að fyrsta gjalddaga samkvæmt greiðslu­aðlögun koma því til leiðar að fjármálafyrirtæki miðli fyrir hann greiðslum sam­kvæmt henni. Hefur það fyrirkomulag gefist vel við tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði.

 

X. Hlutverk umboðsmanns skuldara og umsjónarmanns.

Umboðsmanni skuldara er ætlað mikilvægt hlutverk í greiðsluaðlögunarferlinu. Því er brýnt að hann sé hlutlaus í afstöðu sinni til skuldara og kröfuhafa. Umboðsmaður skuldara veitir viðtöku umsókn frá skuldara og tekur ákvörðun um hvort heimila skuli honum að leita eftir greiðsluaðlögun. Þá er honum falið að skipa umsjónarmann með greiðsluaðlögun. Það kemur í hlut umboðsmanns að taka ákvörðun um hvort fella eigi niður heimild til að leita greiðsluaðlögunar, svo sem ef síðar kemur í ljós að skuldari uppfyllir ekki skilyrði laganna. Ef síðar er krafist breytinga á greiðsluaðlögunarsamningi, sem komst á með frjálsri greiðslu­að­lögun, kemur það í hlut umboðsmanns skuldara að taka endanlega ákvörðun um breyt­ingarnar.

Umsjónarmaður auglýsir og innkallar kröfur, auk þess að leggja fram útfærða tillögu að frumvarpi til greiðsluaðlögunar fyrir skuldara. Umsjónarmaður skal hafa samráð við skuldara áður en hann gerir endanlega tillögu að frumvarpi til greiðsluaðlögunar. Umsjónarmaður leggur til við umboðsmann skuldara að heimild til greiðsluaðlögunarumleitana falli niður ef síðar kemur í ljós að skuldari uppfyllir ekki skilyrði til að fá greiðsluaðlögun. Umsjónar­maður skal hafa frumkvæði að því að leita niðurstöðu í málefnum skuldara með samningum við kröfuhafa. Mikilvægt er að hann reyni með öllum ráðum að ná samkomulagi milli kröfu­hafa og skuldara þegar honum hefur verið veitt heimild til að leita eftir greiðsluaðlögun. Umsjónarmaður tekur ákvörðun um og annast sölu eigna skuldara. Ef ekki tekst samkomulag um frjálsa greiðsluaðlögun kemur það í hlut umsjónarmanns að leggja beiðni fyrir héraðsdóm um þvingaða greiðsluaðlögun krefjist skuldari þess. Umsjónarmaður skal einnig sjá um að ganga frá öllum lausum endum, t.d. að semja um greiðslumiðlun eftir að greiðsluaðlögun er komin á, gæta að þinglýsingum o.s.frv.

 

XI. Breyting, riftun eða ógilding greiðsluaðlögunar.

Skuldari og kröfuhafar geta náð fram breytingum á greiðsluaðlögun á tímabilinu. Marg­víslegar breytingar geta orðið á högum skuldara sem kunna að réttlæta breytingar á greiðslu­aðlögun. Í fyrsta lagi getur fjárhagsstaða skuldara batnað eða versnað eftir atvikum á tíma­bilinu. Í öðru lagi kann skuldari að hafa brugðist skyldum sínum eða hegðað sér á þann hátt, t.d. með auknum lántökum á greiðsluaðlögunartímabilinu, að kröfuhafar telji á sér brotið og krefjist breytinga, riftunar eða ógildingar greiðsluaðlögunar. Þá getur sviksamleg hegðun eða vanefndir leitt til þess að greiðsluaðlögunarsamningi verði rift eða hann ógiltur að kröfu kröfuhafa og hann jafnvel krafist gjaldþrotaskipta á búi skuldara í framhaldinu. Í þriðja lagi getur viljað svo til að skuldari fái óvænta eingreiðslu, t.d. arf eða annað þess háttar, sem ástæða er til að kröfuhafar fái hlutdeild í, án þess að greiðsluaðlögun sé tekin upp að öðru leyti. Þá er sama afborgunarfjárhæð greidd áfram, en kröfuhafar fá hlutdeild í ávinn­ingnum samkvæmt samkomulagi. Takist ekki samkomulag geta kröfuhafar óskað eftir því við sýslu­mann að hann ákveði hlutdeild kröfuhafa í ávinningnum.

 

                                          Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.

                                                                               Um 1. gr.

Markmiðið með greiðsluaðlögun er að gera fólki í greiðsluvanda kleift að ná tökum á fjármálum sínum og byrja upp á nýtt. Greiðsluaðlögun er ætlað að gefa einstaklingum kost á því að endurskipuleggja fjármál sín og aðlaga skuldir að greiðslugetu, þannig að raunhæft sé að ætla að skuldari geti staðið við sínar skuldbindingar. Markmið og tilgangur greiðslu­aðlögunar er því annað en gjaldþrotaskipta, sem er sameiginlegt uppgjör kröfuhafa á búi skuldara, þar sem hagsmunir kröfuhafa eru leiðarljós við uppgjör búsins.

Forsenda þess að skuldari geti sótt um heimild til að leita greiðsluaðlögunar er sú að hann eigi við verulega greiðsluerfiðleika að etja. Þeir verða að hafa staðið um nokkurn tíma og að lausn þeirra virðist ekki í sjónmáli um fyrirsjáanlega framtíð. Skuldari verður að sýna fram á greiðsluvanda sinn með viðhlítandi gögnum. Þegar afstaða er tekin til þess hvort veita skuli heimild til að leita greiðsluaðlögunar þarf að meta greiðslugetu skuldarans og möguleika hans á að standa í skilum. Hafna ber umsókn ef greiðslugeta er til staðar enda þótt eigin­fjárstaða viðkomandi sé neikvæð.

Þegar umboðsmaður skuldara samþykkir umsókn skuldara um heimild til að leita greiðslu­aðlögunar felst í því viðurkenning stjórnvalda á að litlar sem engar líkur séu á að kröfuhafar fái fullar efndir krafna sinna og nauðsynlegt sé að afskrifa þær að hluta eða í heild. Krafa er ekki meira virði en þær greiðslur sem skuldari getur staðið undir. Sú niðurstaða er bæði kröfuhöfum og skuldurum í hag enda blasi að óbreyttu ekkert annað við en að viðkomandi skuldari verði tekinn til gjaldþrotaskipta, þar sem vænta mætti þess að kröfuhafar fengju minna eða ekkert upp í sínar kröfur.

 

                                                                               Um 2. gr.

Greiðsluaðlögun skal ná til allra fjárskuldbindinga skuldara, nema um annað sé sérstak­lega kveðið á í frumvarpinu. Undir greiðsluaðlögun falla því bæði veðkröfur og samnings­kröfur og er hugsunin með framlagningu frumvarpsins að skapa heildarlausn fyrir skuldara bæði varðandi veðkröfur og samningskröfur.

Til að umsókn um heimild til að leita greiðsluaðlögunar verði samþykkt er það skilyrði sett í 2. mgr. að skuldari sé eða verði um fyrirsjáanlega framtíð ófær um að standa í skilum með fjárskuldbindingar sínar. Er hér um tvö aðskilin skilyrði að ræða, þótt við það sé miðað að um viðvarandi greiðsluvanda verði að ræða. Með því er átt við að sá skuldari sem lendir í tímabundnum greiðsluerfiðleikum, svo sem vegna atvinnumissis eða annarra ástæðna, geti ekki umsvifalaust leitað greiðsluaðlögunar samkvæmt lögum þessum heldur skuli hann áður leita annarra leiða til að aðlaga skuldbindingar sínar að tímabundnum aðstæðum, svo sem með greiðslufresti eða öðrum skilmálabreytingum eða með tímabundinni greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Sé um atvinnuleysi að ræða er því miðað við að það þurfi að hafa varað um nokkurn tíma og að ólíklegt sé að úr uppsöfnuðum greiðsluvanda skuldarans megi leysa hefji skuldari störf á ný. Í Noregi hefur m.a. verið miðað við að einstaklingur þurfi að hafa verið atvinnulaus í a.m.k. eitt ár svo hægt sé að tala um viðvarandi greiðsluvanda. Það er nokkuð langur tími en þetta þarf þó að meta í hverju tilviki. Oft nægir í tilvikum sem þessum að breyta greiðsluskilmálum lánasamninga til þess að einstaklingar ráði við skuldabyrði sína. Ef skuldari verður fyrir slysi og hlýtur af varanlega örorku má gera ráð fyrir að greiðslu­erfiðleikar hans verði varanlegir. Þegar afstaða er tekin til þess hvort veita skuli heimild til að leita frjálsrar greiðsluaðlögunar þarf að meta greiðslugetu skuldarans og möguleika hans á að standa í skilum. Hafna ber umsókn ef greiðslugeta er til staðar enda þótt eiginfjárstaða viðkomandi sé neikvæð. Ekki er það gert að skilyrði fyrir því að heimilt sé að samþykkja umsókn um greiðsluaðlögun að skuldir hafi náð tiltekinni upphæð eða að skuldari hafi náð tilteknum aldri.

Í eldri lögum um greiðsluaðlögun var gert að skilyrði að umsækjandi ætti lögheimili á Íslandi. Slíkt skilyrði er ekki gert lengur, enda þykir það ekki þjóna sjálfstæðum tilgangi. Þvert á móti eru öll rök með því að gera fólki kleift að leita greiðsluaðlögunar sem flutt hefur til útlanda til náms eða í atvinnuleit.

Það skilyrði kemur fram í 3. mgr. að lögin taki ekki til skuldara sem hefur borið ótak­markaða ábyrgð á atvinnustarfsemi undangengin þrjú ár, hvort sem hann hefur lagt stund á hana einn eða í félagi við aðra, nema að skuldir sem stafa frá atvinnurekstrinum séu aðeins lítill hluti heildarskulda hans. Ekki er gert að skilyrði að atvinnustarfsemi hafi verið hætt. Þá þykir ekki rétt að setja í ákvæðið hversu mikill hluti skulda einstaklingsins megi stafa frá atvinnurekstrinum og skal það vera í höndum umboðsmanns skuldara að meta hvert tilvik fyrir sig. Eðlilegt er þó að miða við að hlutfall skulda vegna atvinnurekstrar fari ekki upp fyrir þau mörk að án þess hluta skuldanna væri skuldari ekki orðinn ófær um að standa í skilum með skuldbindingar sínar. Í slíkum tilfellum gæti verið eðlilegra að fyrirtækið sjálft yrði tekið til skiptameðferðar eða leitaði nauðasamninga.

Í 4. mgr. er kveðið svo á að eigi tveir eða fleiri einstaklingar veðtryggða fasteign í óskiptri sameign verði þeir í sameiningu að leita greiðsluaðlögunar enda er úrræðið háð því að eig­andi geti ekki greitt af áhvílandi veðskuldum.

Samkvæmt 5. mgr. er tveimur eða fleiri einstaklingum sem búa saman og hafa sam­eig­inlegt heimilishald heimilað að leita greiðsluaðlögunar í sameiningu, séu þeir í einhverjum mæli ábyrgir fyrir skuldum hver annars. Er hér einkum verið að miða við hjón. Séu horfur á að sameiginleg greiðsluaðlögun leiði til þess að málsmeðferð og framkvæmd greiðslu­aðlögunarinnar megi einfalda með þessum hætti skal slíkt heimilt, en þetta er þó háð mati hverju sinni.

 

                                                                               Um 3. gr.

Í 3. gr. er að finna skilgreiningu á því hvað felst í greiðsluaðlögun og er þar að mestu miðað við þá skilgreiningu sem finna má í gildandi lögum. Kemur fram í greininni að með greiðsluaðlögun megi kveða á um algera eftirgjöf krafna, hlutfallslega lækkun þeirra, gjald­frest á þeim, greiðslu þeirra með hlutdeild í afborgunarfjárhæð sem greiðist reglulega á tilteknu tímabili, breytt form á greiðslu krafna eða allt framangreint í senn.

Eins og síðar er lýst í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að í frumvarpi til greiðsluaðlögunar skuli kveðið á um mismunandi meðferð mismunandi rétthárra krafna. Er þar einkum tekið tillit til mismunandi meðferðar veðkrafna og samningskrafna og er miðað við að almennt skuli breyta skilmálum greiðslna veðkrafna eða veita gjaldfrest á þeim. Að öðru leyti skuli þær haldast óbreyttar á hendur skuldara, að teknu tilliti til nauðsynlegra skilmálabreytinga og matsverðs hinnar veðsettu eignar. Um samningskröfur skuli hins vegar almennt miðað við algera eða hlutfallslega lækkun þeirra, gjaldfrest á þeim eða greiðslu þeirra með afborgunum að teknu tilliti til greiðslugetu skuldara. Í flokk samningskrafna skuli falla sá hluti kröfu sem tryggður er með veði í eign, en matsverð eignar nær ekki upp í. Í ljósi þessarar mismunandi meðferðar er því hugsanlegt að í frumvarpi til greiðsluaðlögunar verði kveðið á um algera eftirgjöf samningskrafna en greiðslufrest eða breytt form á greiðslu veðkrafna. Í frumvarpinu eru hugtökin samningskröfur og veðkröfur miðuð við skilgreiningar 28. gr. og 1. mgr. 29. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl.

Í 2. mgr. 3. gr. er kveðið á um það að umboðsmaður skuldara skuli setja verklagsreglur um framkvæmd greiðsluaðlögunar. Markmiðið með því er að ná sem mestu samræmi í fram­kvæmd greiðsluaðlögunar, óháð því hver er umsjónarmaður með greiðsluaðlögun.

 

                                                                               Um 4. gr.

Í 4. gr. frumvarpsins eru ákvæði um umsókn um greiðsluaðlögun. Lagt er til að þeir ein­staklingar sem eiga í greiðsluerfiðleikum og vilja leita greiðsluaðlögunar skuli beina erindi sínu til umboðsmanns skuldara, en í frumvarpi sem lagt er fram samhliða frumvarpi þessu er lagt til að sett verði á stofn sérstök stofnun er nefnist umboðsmaður skuldara og er gert ráð fyrir að hún verði byggð á grunni Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna.

Í 2. mgr. 4. gr. eru í ellefu liðum dregnar saman þær upplýsingar sem skulu koma fram í umsókn til umboðsmanns skuldara. Gert er ráð fyrir að skuldari, eftir atvikum með aðstoð umboðsmanns skuldara, leggi mat á hversu háa fjárhæð hann geti greitt mánaðarlega til að standa skil á skuldbindingum sínum. Er upptalning 2. mgr. ekki tæmandi, enda er gert ráð fyrir að umboðsmaður skuldara geti krafist þess að skuldari afli frekari upplýsinga en kveðið er á um í ákvæðinu. Upplýsingar skv. 2. mgr. skal skv. 3. mgr. eftir atvikum einnig gefa um maka skuldara og þá sem teljast til heimilis með honum, ef skuldari eða umboðsmaður skuld­ara telja slíkt nauðsynlegt. Slíkar upplýsingar kynnu eftir atvikum að varpa skýrara ljósi á rekstrarkostnað við heimilishald skuldara, jafnvel þótt ljóst sé að allir heimilismenn skuld­arans beri ekki gagnkvæma framfærsluskyldu gagnvart honum og taki þátt í greiðslu skulda hans, enda ber hvorki maki hans né aðrir sem halda heimili með honum ábyrgð á skuld­bindingum hans nema það leiði annaðhvort af lögum, svo sem vegna samábyrgðar hjóna á greiðslu vissra skatta, eða þess að viðkomandi hafi gengist í ábyrgð fyrir skuld.

Í 4. mgr. 4. gr. kemur fram að umsókninni skuli fylgja gögn til staðfestingar upplýsingum í henni og er þar meðal annars vísað til vottorðs um hjúskaparstöðu og fjölskyldu til að fyrir liggi staðfesting á fjölskylduhögum skuldara. Þá er gerður áskilnaður um að fjögur síðustu skattframtöl skuldara fylgi umsókninni.

Í ákvæðum 4. og 5. gr. er ekki kveðið á um sérstakan tímaramma sem umboðsmaður skuldara hefur til að undirbúa umsókn skuldara, enda er undirbúningurinn að mörgu leyti háður því hvenær nauðsynlegar upplýsingar berast, m.a. að tilhlutan skuldara sjálfs.

Í ákvæðinu er loks kveðið á um það að félags‑ og tryggingamálaráðherra sé heimilt að kveða nánar á um í reglugerð hvaða upplýsingar einstaklingur sem óskar greiðsluaðlögunar skuli láta af hendi, sem og aðrir sem honum tengjast og hafa sameiginlegt heimilishald.

 

                                                                               Um 5. gr.

Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað um rétt skuldara til að fá endurgjaldslausa aðstoð við að útbúa umsókn um greiðsluaðlögun og afla þeirra gagna sem nauðsynleg eru við framlagningu umsóknar. Ljóst er að margir skuldarar munu þurfa aðstoð við þetta, þó að gert sé ráð fyrir því að skuldari hafi að jafnaði sjálfur frumkvæði að öflun gagna. Lagt er til að það verði hlutverk embættis umboðsmanns skuldara að aðstoða skuldara við gagnaöflun.

 

                                                                               Um 6. gr.

Í 6. gr. er fjallað um rannsóknarskyldu umboðsmanns skuldara. Í ákvæðinu er kveðið á um það að umboðsmaður skuldara skuli ganga úr skugga um að í umsókn skuldara komi fram allar nauðsynlegar upplýsingar. Er lagt til að umboðsmaður geti krafið skuldara um stað­festingu á upplýsingum í umsókn með skriflegum gögnum.

Þá er í greininni heimild fyrir umboðsmann skuldara til að afla frekari upplýsinga sem hann telur geta skipt máli áður en hann tekur ákvörðun um hvort að veita eigi heimild til greiðsluaðlögunar. Í þessu skyni er umboðsmanni skuldara heimilt að kalla skuldara eða aðra aðila á sinn fund.

 

                                                                               Um 7. gr.

Í 7. gr. frumvarpsins er fjallað um aðstæður sem geta komið í veg fyrir að greiðsluaðlögun verði heimiluð.

Í 1. mgr. eru taldar upp þær ástæður sem leiða til þess að umboðsmaður skuldara skuli hafna umsókn skuldara. Þar er í a‑lið nefnt að umsókn skuli hafnað ef sýnt þykir af fyrir­liggjandi gögnum að skuldari uppfylli ekki skilyrði laganna um að leita greiðsluaðlögunar, sbr. ákvæði I. kafla. Skv. b‑lið skal umsókn hafnað ef fullnægjandi gagna hefur ekki verið aflað og ef skuldari hefur ekki reynt eftir megni að upplýsa með nægilega nákvæmum hætti um skuldastöðu sína. Hér er einungis um það að ræða að skuldari hafi ekki orðið við áskor­unum umboðsmanns skuldara um öflun gagna eða upplýsingagjöf sem honum einum er unnt að afla eða gefa. Er hér áréttað eins og víða annars staðar í frumvarpi þessu að skuld­ari skuli taka virkan þátt og sýna viðeigandi viðleitni við að varpa sem skýrustu ljósi á skulda­stöðu sína og félagslegar aðstæður. Í c‑lið segir að umsókn skuli hafnað ef umboðs­maður skuldara telur að ekki sé unnt að upplýsa um raunverulega skuldastöðu skuldara, t.d. vegna umfangs umdeildra krafna, flókinna eignatengsla eða erlendra skulda. Skv. d‑lið getur umboðsmaður skuldara hafnað umsókn skuldara ef sýnt þykir að ráðstafanir skuldara fram að umsókn hans bendi ótvírætt til þess að hann hafi hegðað sér á óheiðarlegan hátt til þess að geta fallið undir skilyrði um greiðsluaðlögun. Skal umboðsmaður skuldara eins og kostur er, með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum um tekjur og skuldbindingar skuldara, leggja mat á hvort ákvæðið eigi við. Er með þessu komið í veg fyrir að einstaklingur geti fyrir umsókn um greiðsluaðlögun ráðstafað tekjum sínum umfram efni til ónauðsynlegra hluta og látið ógert að greiða af þeim skuldbindingum sem hann hafði áður gengist undir, í því skyni að fá þær skuldbindingar lækkaðar eða niðurfelldar með greiðsluaðlögun. Á þetta ákvæði fyrst og fremst við um þann skuldara sem hefur haft svo háar tekjur að ljóst megi vera að honum hafi verið unnt að ráðstafa þeim til greiðslu skuldbindinga sinna og eðlilegrar framfærslu sinnar og fjölskyldu. Skv. e‑lið skal hafna umsókn skuldara ef skuldari hefur af ráðnum hug eða með grófri vanrækslu veitt rangar eða villandi upplýsingar um aðstæður sem eru mikilsverðar í málinu. Tengist þessi liður að mörgu leyti framangreindri umfjöllun um d‑lið enda má ætla að skuld­ari leggi fram rangar upplýsingar í því skyni að geta talist falla undir skilyrði greiðslu­að­lögunar. Að lokum er þess getið í f‑lið að umsóknar skuli synjað hafi skuldari áður fengið sam­þykkta greiðsluaðlögun í samræmi við lögin, nema sérstakar aðstæður séu fyrir hendi. Skal þar einkum miðað við þau tilvik þar sem skuldari hefur ratað í greiðsluerfiðleika á nýjan leik sökum veikinda eða aldurs.

Í 2. mgr. kemur fram að umboðsmanni skuldara sé heimilt að synja heimild til að leita greiðsluaðlögunar ef augljóst má vera að samþykkt umsóknar væri óhæfileg. Í framhaldinu eru í fimm liðum rakin atriði sem umboðsmaður skuldara skal sérstaklega líta til við mat á slíku. Ekki þykir rétt í b‑lið 2. mgr. að útiloka rétt til greiðsluaðlögunar þótt einhver hluti skulda stafi af refsiverðri háttsemi, en umboðsmanni er falið mat á þýðingu þess. Þá er í e‑lið 2. mgr. almenn heimild til synjunar ef um er að ræða aðila sem mjög hafa farið offari í skuld­setningu, sem og í þeim tilvikum þegar rót skulda er af þeim toga að samfélagslega óásætt­anlegt er að greiðsluaðlögun nái til skuldara. Sem dæmi um slíkt má nefna skuldir vegna viðskipta í aðdraganda falls bankanna haustið 2008 og þá sérstaklega skattskuldir tengdar slíkum viðskiptum. Á vegum skattyfirvalda er nú unnið að rannsókn á viðskiptum í hinum föllnu bönkum og grunur leikur á stórfelldum skattundanskotum. Álagning skatta á slík við­skipti eða á niðurfellingar af stórtækri skuldsetningu á grundvelli kaupréttar­samn­inga er dæmi um skuldsetningu sem ekki er þess eðlis að sanngjarnt sé að ákvæði greiðsluað­lögunar nái til hennar, enda álagningunni sannanlega ætlað að afla samfélaginu sanngjarns endur­gjalds fyrir þá aðstöðu sem skuldari naut.

 

Um 8. gr.Í 1. mgr. 8. gr. segir að umboðsmaður skuldara skuli taka ákvörðun um afgreiðslu á umsókn skuldara. Í ljósi aðstæðna skuldara er mikilvægt að umsókn hans fái greiða meðferð og er í ákvæðinu miðað við að umboðsmaður skuldara taki ákvörðun sína innan tveggja vikna frá því að fullbúin umsókn liggur fyrir. Í þeim tilvikum þegar umboðsmaður telur þörf frekari gagna eða upplýsinga frá skuldara skal honum umsvifalaust gert viðvart um slíkt og honum gefinn kostur á að bregðast við þeim tilmælum. Samþykki umboðsmaður skuldara umsókn skuldara skal hann upplýsa skuldara um réttinn til að krefjast þvingaðrar greiðslu­aðlögunar skv. V. kafla og hvenær sá réttur rennur út skv. 9. gr., sbr. 2. mgr. 24. gr. Skuldari skal jafnframt upplýstur um skyldur sínar meðan á greiðsluaðlögunar­um­leitunum stendur, sbr. 13. gr.

Í 3. mgr. er kveðið á um það að ekki sé hægt að kæra ákvörðun umboðsmanns skuldara um samþykki á umsókn um greiðsluaðlögun. Ef hins vegar umboðsmaður synjar skuldara um heimild til að leita greiðsluaðlögunar getur skuldari kært þá ákvörðun til félags‑ og tryggingamálaráðherra. Gert er ráð fyrir að kæra þurfi innan viku frá því að skuldara barst tilkynning um synjun umboðsmanns skuldara.

 

                                                                               Um 9. gr.

Eins og áður hefur verið nefnt er mikilvægt í ljósi stöðu skuldara að málsmeðferð greiðslu­aðlögunarumleitana sé eins stutt og mögulegt er. Miðað skal við að allar ákvarðanir í því ferli sem hér á eftir er lýst verði teknar með eins skömmum fyrirvara og kostur er á. Í 9. gr. frumvarpsins er lagt til að umleitunum um frjálsa greiðsluaðlögun skuli lokið innan þriggja mánaða frá samþykki umboðsmanns skuldara á umsókn um greiðsluaðlögun. Í sam­ræmi við það ferli sem kveðið er á um í frumvarpinu getur innköllun krafna og um­þótt­unarfrestur kröfuhafa numið sex vikum og ætti því að gefast nægur tími fyrir um­sjónarmann að taka afstöðu til allra atriða um stöðu skuldarans og leggja fram frumvarp til greiðslu­aðlögunar. Komi til þess að skuldari leggi fram kröfu um þvingaða greiðsluaðlögun skal héraðsdómur kveða upp úrskurð sinn innan mánaðar frá því að krafan barst dóminum. Tíma­bil greiðsluaðlögunarumleitana getur því lengst orðið fjórir mánuðir, sbr. þó 22. gr.

 

                                                                              Um 10. gr.

Samkvæmt 10. gr. skal umboðsmaður skuldara skipa óháðan umsjónarmann með greiðslu­aðlögun um leið og umsókn skuldara um að leita greiðsluaðlögunar er samþykkt. Skal umsjónarmaður hafa lokið embættisprófi eða meistaraprófi í lögfræði. Ekki er gert að skil­yrði að umsjónarmaður hafi málflutningsréttindi enda er í ljósi hlutverks hans ekki gert ráð fyrir að hann komi fram fyrir héraðsdómi, nema eftir atvikum til upplýsingagjafar. Um­sjónar­maður getur annaðhvort verið starfsmaður embættis umboðsmanns skuldara eða annar aðili sem umboðsmaður skuldara hefur falið að gegna starfinu. Kostnaður vegna starfa umsjónarmanns greiðist úr ríkissjóði, sbr. 35. gr.

 

                                                                              Um 11. gr.

Með sama hætti og gert er í gildandi lögum um greiðsluaðlögun er í 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins gert ráð fyrir að umsjónarmaður birti innköllun í Lögbirtingablaði þar sem skorað er á lánardrottna skuldarans að lýsa kröfum sínum fyrir umsjónarmanninum innan þriggja vikna frá fyrri birtingu innköllunar. Með hliðsjón af skömmum tíma greiðslu­að­lögunar­umleitana er afar mikilvægt að umsjónarmaður sendi auglýsingu þessa efnis tafarlaust eftir skipan sína. Innköllunin hefur ekki þau réttaráhrif að vanlýst krafa falli niður, en kröfu­hafi sem lýsir ekki kröfu sinni fer hins vegar á mis við heimild til að hafa afskipti af með­ferð málsins fyrir umsjónarmanni og dómstólum ef til þess kemur að krafist verði þving­aðrar greiðslu­aðlögunar. Lýsi hann kröfunni eftir að kröfulýsingarfrestur er liðinn fellur krafan því eins og aðrar kröfur undir greiðsluaðlögunina. Sama á við um kröfur sem vitað er um en ekki er lýst. Viðkomandi kröfuhafa skal send tillaga að frumvarpi til greiðsluaðlögunar skv. 1. mgr. 18. gr. og skal litið svo á að frumvarpið sé samþykkt af hans hálfu.

Á grundvelli 27. gr. skal krafa sem skuldara er gert kunnugt um eftir að greiðsluað­lögunar­tímabil hófst falla undir greiðsluaðlögunina ef skuldari krefst þess. Ef það er gert skal krafa metin í samræmi við skilmála greiðsluaðlögunar og af henni greitt í samræmi við sambærilegar kröfur. Í 36. gr. er kveðið á um að samningskröfur sem stofnuðust fyrir upphaf greiðsluaðlögunarumleitana og skuldari hefur ekki verið krafinn um að greiða falli niður þegar greiðsluaðlögunartíma lýkur.

Til að stuðla að skilvirkari málsmeðferð er svo um mælt í 2. mgr. að umsjónarmaður skuli senda þekktum kröfuhöfum afrit af auglýsingunni. Samábyrgðarmönnum skuldara skal jafn­framt sent afrit auglýsingarinnar til upplýsingar enda getur samþykkt greiðsluaðlögun haft áhrif á hagsmuni þeirra.

 

                                                                              Um 12. gr.

Í 12. gr. er kveðið á um að á tímabili greiðsluaðlögunarumleitana skuli skuldara veitt greiðslustöðvun vegna skuldbindinga sinna. Í samræmi við markmið frumvarpsins þykir eðli­legt að skuldara sé veittur frestur á greiðslu viðkomandi skulda á meðan leitað er greiðslu­aðlögunar. Í 1. mgr. er nánar kveðið á um það hvað kröfuhöfum sé óheimilt að gera á meðan greiðsluaðlögunarumleitanir fara fram. Segir þar að kröfuhöfum sé óheimilt að krefjast eða taka við fullri greiðslu eða hluta af greiðslu eða annars konar greiðslum á kröfum sínum, skuldajafna kröfu umsækjanda við kröfu sína nema því aðeins að aðalkrafan og gagnkrafan séu af sömu rót runnar, gjaldfella skuldir samkvæmt gjaldfellingarákvæðum, gera fjárnám í eigum umsækjanda eða láta selja þær á nauðungaruppboði, neita að afhenda gegn stað­greiðslu eða viðunandi tryggingum þær vörur eða þjónustu sem skuldari þarf á að halda vegna framfærslu sinnar eða heimilisfólks, með tilvísan til fyrri vanrækslu á greiðslum eða krefjast greiðslu hjá ábyrgðarmanni.

Í 2. mgr. er svo um mælt að vextir af viðkomandi kröfum skuli reiknaðir meðan á greiðslu­fresti stendur, en að þeir falli þó ekki í gjalddaga á meðan. Vextir af kröfum sem tryggðar eru með veði í eign sem skuldari fær að halda gjaldfalla þó í samræmi við samninga þar um, að því marki sem veð svarar til verðmætis hinnar veðsettu eignar.

Í 3. mgr. kemur fram að greiðslufresturinn nái ekki til krafna um meðlög eða opinber gjöld sem falla til eftir að umsókn skuldara hefur verið samþykkt og meðan leitað er greiðslu­að­lögunar.

Loks er í 4. gr. kveðið á um það að nauðungarsala sem leitað kann að hafa verið á eignum skuldara frestist þegar umboðsmaður skuldara hefur tekið ákvörðun um að taka umsókn um greiðsluaðlögun til meðferðar.

 

Um 13. gr.Ákvæði 13. gr. snúa að því hvernig skuldari skuli haga sínum fjármálum á meðan leitað er greiðsluaðlögunar. Víki skuldari augljóslega frá þessum skyldum með vísvitandi hætti getur slíkt leitt til þess að umsjónarmaður fái greiðsluaðlögunarumleitanir felldar niður á grundvelli 17. gr. frumvarpsins. Í ákvæðinu er í fyrsta lagi nefnt að skuldari skuli leggja til hliðar af launum sínum og öðrum tekjum það sem fer umfram það sem skuldari þarf til framfærslu sinnar, fjölskyldu og heimilis síns. Sökum ákvæða 12. gr. um greiðslustöðvun á tíma­bili greiðsluaðlögunarumleitana er viðbúið að slík staða geti komið upp. Í öðru lagi skal skuldari segja upp leigusamningum og öðrum samningum um útgjöld í framtíðinni sem ekki tengjast vöru, þjónustu eða eðlilegu heimilishaldi sem er nauðsynleg skuldaranum eða heimili hans til lífsviðurværis. Hér skal einkum litið til útgjalda sem nema umtalsverðum fjárhæðum og óumdeilt megi vera að sé sanngjarnt að skuldari geti verið án. Sem dæmi mundi áskrift að dagblaði ekki falla hér undir. Í c‑ og d‑lið er kveðið um það að skuldari geti ekki án samþykkis umsjónarmanns gripið til stærri ráðstafana, svo sem að láta af hendi eða veðsetja eignir eða stofna til nýrra skulda.

Ef umsjónarmaður telur að skuldari hafi brugðist skyldum sínum skv. 1. mgr. 13. gr. skal hann óska eftir því við umboðsmann skuldara að greiðsluaðlögunarumleitanir skuldara verði felldar niður skv. 17. gr.

 

                                                                              Um 14. gr.

Í ljósi þess að í greiðsluaðlögun felst að jafnaði eftirgjöf af kröfum með tilheyrandi af­skriftum í lok greiðsluaðlögunartímabils er rétt að skuldara skuli gert að leggja sitt af mörk­um til að eins hátt hlutfall verði greitt af kröfum og sanngjarnt er. Í 14. gr. er umsjónarmanni veitt heimild til þess, að vel athuguðu máli, að krefja skuldara um að afhenda til sölu þær eignir og þá muni sem umsjónarmaður telur af sanngirnisástæðum, með hliðsjón af greiðslu­getu og fjölskylduaðstæðum, að skuldari geti verið án. Við mat á slíku skal umsjónarmaður bera saman hagsmuni kröfuhafa og skuldara af sölunni, en þeir geta verið misjafnir eftir verð­mæti hins selda og fjölda kröfuhafa. Skal þá miðað við að sala eignanna hafi áhrif á greiðsluhlutfall krafna svo um munar fyrir alla kröfuhafa. Einnig skal umsjónarmaður meta hversu líklegt sé að honum takist að koma viðkomandi hlutum í verð innan skamms tíma, með hliðsjón af markaðsaðstæðum. Hér er viðbúið að til skoðunar komi fyrst og fremst fasteignir, einkum íbúðarhúsnæði, og verðmætir lausafjármunir eins og bifreiðar.

Við mat á því hvort íbúð skuldara skuli seld skal umsjónarmaður m.a. líta til þess að hve miklu leyti íbúðin sé veðsett. Við þær aðstæður þar sem veðskuldir eru undir matsverði íbúðarinnar má ætla að til álita komi að íbúðin verði seld, að því gefnu að tryggt sé að söluandvirðinu, að frádreginni greiðslu veðskulda, megi ráðstafa bæði til kaupa eða leigu á nýrri íbúð fyrir skuldara og til greiðslu krafna samkvæmt greiðsluaðlöguninni. Litið skal í þessu sambandi til fjölskylduhaga skuldara. Umsjónarmaður skal einnig líta til aðstæðna á húsnæðismarkaði hverju sinni og meta hvort af sölu íbúðar, og þar af leiðandi kaupa eða leigu á nýrri íbúð, geti orðið innan tímabils greiðsluaðlögunarumleitana. Megi ætla að sala eða kaup íbúðar muni dragast á langinn eða sé með öllu óvíst um hvaða söluverð fæst samþykkt skal umsjónarmaður síður kveða á um sölu íbúðar samkvæmt greininni. Umsjónar­maður er þó ekki bundinn af því að sala fari fram á tímabili greiðsluaðlögunarumleitana og getur mælt fyrir um að sala fari fram einhvern tíma á greiðsluaðlögunartímanum. Almennt skal um­sjónar­maður einnig síður kveða á um sölu íbúðar ef hann telur hana að stærð og staðsetningu hæfa skuldara og fjölskyldu hans. Skal einnig líta til áhrifa þess á skuldara og fjölskyldu­meðlimi hans að þurfa að flytja milli staða, m.t.t. starfsstöðva þeirra, skólagöngu og félags­legra aðstæðna.

Skuldarinn getur hins vegar verið í þeirri aðstöðu að íbúðarhúsnæði hans sé veðsett fyrir fullu verði eða jafnvel hærri fjárhæð. Undir þeim kringumstæðum hafa lánardrottnar almennt engan hag af því að húsnæðið sé selt og skal því almennt ekki gera ráð fyrir sölu þeirrar íbúðar. Þó skal litið til þess hvort íbúðarhúsnæðið sé bersýnilega verulega umfram þá stærð sem skuldara og fjölskyldu hans hæfir.

Í þeim tilvikum þar sem skuldari á aðrar fasteignir en það íbúðarhúsnæði sem hann býr í skal almennt miðað við að skuldara verði gert að selja slíkar eignir, að teknu tilliti til framangreindra sjónarmiða. Getur þar t.d. verið um að ræða annað íbúðarhúsnæði, sumar­bústaði eða jarðeignir.

Um lausafjármuni skal gengið út frá því að skuldari eigi rétt á að halda lausafjármunum til að halda heimili í sama mæli og slíkar eignir verða undanþegnar við fjárnám skv. 43. gr. laga nr. 90/1989, um aðför. Komi til kröfu um sölu lausafjármuna skal almennt miðað við að um verðmæta muni sé að ræða, að sala þeirra sé kröfuhöfum verulega til hagsbóta og að skuldari geti bersýnilega verið án þeirra, að teknu tilliti til fjölskylduaðstæðna. Nærtækasta dæmið er varðandi bifreiðir en sé um það að ræða að skuldari hafi sjálfur, eða ásamt fjöl­skyldumeðlimum, tvær bifreiðir til ráðstöfunar, getur umsjónarmaður eftir atvikum kveðið á um sölu annarrar bifreiðarinnar.

Umsjónarmaður getur einnig kveðið á um sölu óskráðra lausafjármuna telji hann slíkt til hagsbóta svo um muni fyrir kröfuhafa. Í slíkum tilvikum skal liggja fyrir með óyggjandi hætti að skuldari eigi viðkomandi lausafjármuni og getur umsjónarmaður óskað eftir upplýs­ingum frá skuldara í því skyni. Almennt má segja að umsjónarmaður skuli einungis beita þessari heimild í þeim tilvikum þar sem um verulega verðmæta muni er að ræða.

Í síðari málslið 1. mgr. segir að í vafatilvikum skuli umsjónarmaður leita nánari upp­lýsinga frá skuldara og eftir atvikum leita afstöðu kröfuhafa til sölu eignanna. Í þessu getur m.a. falist að umsjónarmaður fái fram sjónarmið skuldara um nauðsyn hans eða fjöl­skyldu­meðlima hans á því að halda eftir viðkomandi eignum. Afstaða kröfuhafa getur einnig haft áhrif enda skal ekki krafist sölu þeirra eigna sem allir kröfuhafar samþykkja að skuldari fái að halda eftir.

Að lokum skal þess getið að ákvörðun umsjónarmanns um sölu eigna getur leitt til þess að þau verðmæti sem þar með safnast saman nægi til að leysa greiðsluerfiðleika skuldara að fullu. Komi slík staða upp skal umsjónarmaður, að því gefnu að sölu eignanna eða samning­um um sölu þeirra sé lokið, tilkynna umboðsmanni skuldara um að skilyrði fyrir niður­fellingu greiðsluaðlögunarumleitana séu fyrir hendi í samræmi við 17. gr.

Í 2. mgr. segir að eigi skuldari eignir sem umsjónarmaður ákveður að eigi að selja skuli ákvörðun umboðsmanns skuldara um að heimila greiðsluaðlögun hafa sömu réttaráhrif og greiðslustöðvun, eftir því sem við getur átt, sbr. 2. þátt laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Í 3. mgr. ákvæðisins kemur fram sú grundvallarregla að eignir skuli selja með þeim hætti að tryggt sé að sem hæst verð fáist fyrir þær.

Skal umsjónarmaður ákveða hvernig sala eigna fari fram og annast söluna sjálfur, nema hann taki sérstaka ákvörðun um annað. Er umsjónarmanni því heimilt að láta sérfróða aðila, svo sem fasteignasala eða bílasala, annast söluna að fullu eða aðstoða umsjónarmann við söluna. Eftir atvikum kemur til greina að skuldari hlutist til um sölu eigna óski skuldari þess og telji umsjónarmaður líklegra að sala náist fram með þeim hætti. Er eðlilegt að skuldari sýni þá viðleitni að aðstoða við leit að kaupendum að viðkomandi eignum enda leiðir sala eigna frekar til þess að umsjónarmaður leggi fram frumvarp til greiðsluaðlögunar. Kostnaður vegna sölu eignar greiðist af söluandvirði þeirrar eignar sem seld er, sbr. 35. gr.

Í 4. mgr. er kveðið á um það að þegar eign hefur verið seld falli niður þau veðréttindi sem ekki fékkst greitt upp í af söluandvirðinu þegar um veðsettar eignir er að ræða. Ef þess gerist þörf er það umsjónarmaður sem ákveður hvaða veðréttindi falla niður að lokinni sölu.

Loks segir í 5. mgr. að framfylgi skuldari ekki ákvörðun umsjónarmanns skv. 1. mgr. eða komi með einhverjum hætti í veg fyrir fyrirhugaða sölu eigna skuli umsjónarmaður óska þess við umboðsmann skuldara að greiðsluaðlögunarumleitanir skuldara verði felldar niður skv. 17. gr. Samþykki umboðsmaður skuldara niðurfellingu greiðsluaðlögunarumleitana er skuld­ara heimilt að kæra þá ákvörðun til félags‑ og tryggingamálaráðherra, sbr. 17. Gr

   Um 15. gr.

Í ljósi mismunandi meðferðar veðkrafna og samningskrafna við greiðsluaðlögun er mikil­vægt að fyrir liggi hvaða kröfur eða hvaða hlutfall krafna falli í hvorn flokkinn. Í tilvikum þar sem óljóst er um hvort veðið sé hærra en verð eignarinnar er því nauðsynlegt að um­sjónarmaður skeri úr um nákvæma skiptingu viðkomandi kröfu í veðkröfu og samnings­kröfu. Í 15. gr. er því mælt fyrir um að umsjónarmaður skuli verðmeta þær eignir sem skuld­ara er ekki gert að selja telji umsjónarmaður það nauðsynlegt. Er hér lagt til að hvað varðar fast­eignir skuli almennt miðað við verðmat Fasteignaskrár Íslands. Verðmat annarra veð­settra eigna skal umsjónarmaður annast sjálfur en fallist kröfuhafi ekki á það mat umsjónar­manns er honum heimilt að leggja fram mat sérfróðra aðila. Kröfuhafi skal bera allan kostnað við slíkt mat.

 

                                                                              Um 16. gr.

Í 16. gr. frumvarpsins er lagt til að tímabil greiðsluaðlögunar, hvort sem um er að ræða frjálsa greiðsluaðlögun eða þvingaða greiðsluaðlögun, skuli að jafnaði vera tvö til fimm ár. Er þetta í samræmi við lengd greiðsluaðlögunar í nágrannalöndum okkar.

Það er hlutverk umsjónarmanns að gera tillögu um það hversu langt greiðsluaðlögunar­tímabil á að vera hverju sinni. Við mat á lengd greiðsluaðlögunar skal umsjónarmaður m.a. taka tillit til þess hvort hagir skuldara og fjölskyldu hans séu með þeim hætti að fimm ára greiðsluaðlögunartímabil hefði í för með sér sérstakt álag eða óvenjulega miklar fórnir fyrir skuldara. Þá skal fremur miða við styttra greiðsluaðlögunartímabil ef verulegur hluti af skuldum skuldarans er á grundvelli tryggingarábyrgðar. Hafi skuldarinn um langa hríð staðið við skuldbindingar sínar í samræmi við breytta skilmála eða aðra skuldaaðlögun utan þessara laga skal fremur miðað við styttra greiðsluaðlögunartímabil en lengra. Þá þarf að taka tillit til þess hvert aflahæfi skuldara er.

Umsjónarmaður skal miða við að greiðsluaðlögunartímabil skuli vera lengra ef skuldarinn fær að halda eftir eigin íbúð þar sem veðkröfur nema umtalsvert minni fjárhæð en virði íbúðar­innar. Þá skal einnig fremur miðað við lengra tímabil ef takmarkaður hluti af fyrir­sjáanlegum arði fer til þess að greiða skuldbindingar. Það sama á við ef greiðsluaðlögun telst hafa umtalsverð áhrif gagnvart samábyrgum skuldurum.

 

                                                                              Um 17. gr.

Samkvæmt 17. gr. skal umsjónarmaður tilkynna umboðsmanni skuldara um það ef á tímabili greiðsluaðlögunarumleitana koma upp tilvik eða aðstæður sem hann telur að muni hindra að greiðsluaðlögun verði samþykkt. Er hér fyrst og fremst átt við þau tilvik þar sem nánari skoðun umsjónarmanns eða nýjar upplýsingar leiða til þess að skuldari uppfylli ekki skilyrði greiðsluaðlögunar skv. I. og II. kafla. Eins og vísað er til í frumvarpinu skal um­sjónarmaður einnig tilkynna umboðsmanni skuldara um það ef skuldari hefur með vís­vitandi hætti brugðist skyldum sínum eða komið í veg fyrir að ákvörðun umsjónarmanns um sölu eigna verði framfylgt. Áður en umboðsmaður skuldara tekur endanlega ákvörðun um erindi umsjónarmanns skal skuldara þó gefinn skammur frestur til að láta álit sitt í ljós eða koma með viðeigandi skýringar. Skuldari getur kært ákvörðun umboðsmanns skuldara um niður­fellingu greiðsluaðlögunarumleitana innan viku frá því að ákvörðunin barst honum.

 

                                                                              Um 18. gr.

Umsjónarmaður skal svo skjótt sem auðið er, að lokinni innköllun krafna, leggja fyrir kröfuhafa, að höfðu samráði við skuldara, tillögu að frumvarpi fyrir kröfuhafa um frjálsa greiðsluaðlögun.

Við vinnslu tillögunnar skal fyrst líta til þess hvað skuldari þarf til að sjá sér og sínum farborða og tryggja þannig framfærslu hans og hans nánustu. Við mat á framfærslukostnaði skal einnig taka mið af tekjum annarra fjölskyldumeðlima, ef fjölskylduhagir skuldara gefa tilefni til þess. Þá skal umsjónarmaður horfa til þess að skuldari geti staðið undir þeim skuld­bindingum sem frumvarpið leggur á hann á greiðsluaðlögunar­tímabilinu. Umsjónar­maður skal horfa sérstaklega til þess hvort skuldari sé framfærsluskyldur með börnum og taka sérstakt tillit til þess. Getur umsjónarmaður í þessu sambandi tekið mið af neysluviðmiði því sem Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna hefur beitt, en í frumvarpi sem lagt er fram sam­hliða frumvarpi þessu er lagt til að sett verði á stofn sérstök stofnun, um­boðsmaður skuld­ara, sem byggð verði á grunni Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Til­laga umsjónar­manns getur falið í sér algera eftirgjöf krafna, hlutfallslega lækkun þeirra, gjaldfrest á þeim, greiðslu þeirra með hlutdeild í afborgunarfjárhæð sem greiðist með ákveðnu millibili á tilteknu tímabili, breytt form á greiðslu krafna eða allt framangreint í senn.

Að greiðsluaðlögunartímabilinu loknu er gert ráð fyrir því að tekist hafi að endur­skipu­leggja fjárhag skuldara. Það er eitt þeirra atriða sem umsjónarmaður horfir til við tillögu­gerðina. Umsjónarmaður skal vinna tillöguna í samráði við skuldara, enda verður að líta svo á að tillagan sé tilboð frá skuldara til kröfuhafa um uppgjör.

Afborgunarfjárhæð er sú fjárhæð sem skuldari greiðir af veð‑ og samningskröfum meðan á greiðsluaðlögunartímabili stendur. Annars vegar er um að ræða afborgunarfjárhæð sem eingreiðslu sem skuldari innir af hendi. Hún skiptist milli samningskröfuhafa samkvæmt samkomulagi. Þeir teljast til samningskröfuhafa sem ekki njóta tryggingaréttinda í eignum skuldara eftir að eign hefur verið seld eða metin af umsjónarmanni eða sérfræðingum til verðs.

Hinn möguleikinn er sá að skuldari greiði reglulegar afborganir á tilteknu tímabili meðan á greiðsluaðlögunartímabili stendur. Afborgunarfjárhæðin skal bundin við launavísitölu eða aðra vísitölu sem aðilar koma sér saman um að afborganir skuli miðaðar við. Ákvæði laga um vexti og verðtryggingu standa því ekki í vegi, enda hér um sérlög að ræða sem ganga framar almennu lagaákvæði. Við val á verðtryggingarkosti er einnig eðlilegt að líta til mögu­leika skuldara sjálfs til tekjuöflunar á greiðsluaðlögunartíma. Þetta á sérstaklega við þegar um skuldara er að ræða sem er við aldur og hefur takmarkaða möguleika til tekju­öflunar.

 

                                                                              Um 19. gr.

Í 19. gr. frumvarpsins er fjallað um samþykki frjálsrar greiðsluaðlögunar.

Í 1. mgr. kemur fram að umsjónarmaður sendir öllum kröfuhöfum sem þekktir eru tillögu að frumvarpi til greiðsluaðlögunar. Umsjónarmaður sendir kröfuhöfum tillögu í sínu nafni eftir samráð við skuldara og eftir að hafa metið sjálfstætt greiðslugetu hans, framfærslu­kostnað og hvaða skuldbindingar líklegt megi telja að skuldari geti staðið við. Kröfuhöfum er gefinn þriggja vikna frestur til að bregðast við frumvarpinu.

Ef umsjónarmaður telur nauðsynlegt eða fram hafa komið tilmæli frá kröfuhafa skal um­sjónarmaður halda fund með kröfuhöfum og skuldara áður en frumvarp um frjálsa greiðslu­aðlögun er sent kröfuhöfum. Sé talin ástæða til skulu veðþolar, ábyrgðarmenn, samskuldarar skuldara og eigendur þeirra skulda sem skuldari er ábyrgðarmaður fyrir einnig boðaðir á fundinn.

Í 3. mgr. er kveðið á um það að umsjónarmaður skuli leitast við að ná samningi milli skuldara, kröfuhafa og ábyrgðarmanna skuldara um greiðsluaðlögun.

Kveðið er á um það í 4. mgr. að kröfuhafi skuli ekki leggjast gegn frumvarpinu nema hann hafi ástæðu til að ætla að skuldari geti greitt meira og skal senda skriflegan rökstuðning þar um til umsjónarmanns.

Frumvarp umsjónarmanns til greiðsluaðlögunar telst samþykkt þegar allir kröfuhafar hafa samþykkt það. Þeir kröfuhafar sem fá tilkynningu frá umsjónarmanni og hafa ekki gert athugasemdir þegar þrjár vikur eru liðnar frá því að tillagan var send teljast hafa samþykkt frumvarpið. Stjórnvöld, innheimtumaður eða fyrirsvarsmaður stofnunar eða félags í eigu opinberra aðila, geta samþykkt frumvarp til greiðsluaðlögunar án tillits til ákvæða í öðrum lögum, reglugerðum eða samþykktum, hvað varðar aðrar kröfur en sektir. Lögin veita for­svarsmönnum heimild til að samþykkja tillögu umsjónarmanns ef kröfuhafi er opinber aðili. Ef samningur um greiðsluaðlögun tekst skulu skuldari, kröfuhafar og ábyrgðarmenn skuldara undirrita hann og tekur hann þá þegar gildi.

 

                                                                              Um 20. gr.

Ef ekki tekst samkomulag milli skuldara og kröfuhafa um frjálsa greiðsluaðlögun getur skuldari krafist þvingaðrar greiðsluaðlögunar. Krafa skuldara um þvingaða greiðsluaðlögun skal berast umsjónarmanni eigi síðar en tveimur vikum eftir að ljóst er að samkomulag um frjálsa greiðsluaðlögun hafi ekki tekist. Skal umsjónarmaður þegar í stað senda kröfu skuldara, ásamt tillögu umsjónarmanns að frumvarpi til greiðsluaðlögunar, til Héraðsdóms Reykja­­víkur, en gert er ráð fyrir að öll mál er varða þvingaða greiðsluaðlögun fari til með­ferðar þar. Hér ber að hafa í huga að tillaga umsjónarmanns að frumvarpi til greiðslu­að­lögunar kann að hafa tekið breytingum frá því að upphaflega frumvarpið var sent aðilum, í kjöl­far þess að veitt var heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Frá þeim tíma kunna kröfu­hafar og skuldari að hafa gert athugasemdir við frumvarpið og umsjónarmaður jafnvel gert tillögu um breytingar á sinni upphaflegu tillögu. Umsjónarmaður skal senda héraðsdómi upp­haflega frumvarpið, ásamt athugasemdum aðila og tillögum að breytingum sem hann kann að hafa lagt til að gerðar yrðu á frumvarpinu. Með kröfu skuldara sendir umsjónar­maður skýrslu um störf sín og þær tilraunir sem gerðar hafa verið til að ná samkomulagi um frjálsa greiðsluaðlögun. Nauðsynlegt er að héraðsdómur hafi góða yfirsýn yfir það sem gerðist í ferlinu meðan leitað var frjálsrar greiðsluaðlögunar, svo hann sé betur í stakk búinn til að taka ákvörðun um hvort staðfesta eigi þvingaða greiðsluaðlögun og á hvaða forsendum það skuli gert.

Ef krafist er þvingaðrar greiðsluaðlögunar framlengist tímabil greiðsluaðlögunarumleitana sjálfkrafa um einn mánuð. Héraðsdómur hefur einn mánuð frá því að honum berst krafa skuld­ara, til að taka ákvörðun um hvort hann fallist á kröfu skuldara með staðfestingu frum­varps umsjónarmanns, breyttu eða óbreyttu, eða hafni kröfu skuldara. Það er mikilvægt fyrir alla aðila að þetta ferli gangi hratt og vel og að skuldarar og kröfuhafar fái niður­stöðu um það hvernig skuldbindingum þeirra sé háttað og hvernig framhaldið eigi að vera. Það er mikil­vægt að eyða allri réttaróvissu sem fyrst. Því er gefinn skammur tími til að ljúka málinu. Málin geta dregist ef aðilar nýta þau réttarfarsúrræði sem möguleg eru. Meðan mál eru í þeim farvegi er litið svo á að greiðsluaðlögunarumleitanir séu áfram í gangi. Í ljósi aðstæðna skuld­ara og þeirrar greiðslustöðvunar sem honum er veitt skv. 12. gr. er afar mikil­vægt að komi til þess að mál dragist vegna þessa skuli séð til þess að málsmeðferð verði flýtt eins og kostur er og að einungis skammir frestir skuli veittir.

 

                                                                              Um 21. gr.

Í 21. gr. er kveðið á um málsmeðferð fyrir héraðsdómi. Þar segir að héraðsdómur skuli þegar í stað tilkynna kröfuhöfum um framkomna kröfu skuldara og gefa þeim möguleika á því að koma að athugasemdum innan tveggja vikna frá því að þeir fengu tilkynningu frá héraðsdómi. Skuldara er einnig heimilt að senda inn umsögn sína innan sama frests.

Að loknum umsagnarfresti skal dómari boða til þinghalds þar sem aðilum gefst færi á því að gera stuttlega grein fyrir sínum sjónarmiðum. Að þinghaldi loknu úrskurðar héraðsdómari í málinu. Skal kveða upp úrskurð um kröfu skuldara áður en tímabili greiðsluaðlögunar­umleitana lýkur, en þó er héraðsdómi heimilt að framlengja tímabil greiðsluaðlögunar­um­leitana ef þess gerist brýn þörf. Héraðsdómara er því ekki ætlaður langur tími til að kveða upp úrskurð sinn um hvort frumvarp til greiðsluaðlögunar skuli staðfest, því breytt eða hafn­að.

 

                                                                              Um 22. gr.

Að jafnaði skal héraðsdómur staðfesta tillögu umsjónarmanns um frumvarp til greiðslu­aðlögunar ef frumvarpið uppfyllir öll skilyrði laganna og engin þeirra sjónarmiða sem lögin kveða á um að skuli leiða til annarrar niðurstöðu eru til staðar. Ef frumvarpið uppfyllir öll skilyrði laganna, en sjónarmið sem fram hafa komið við meðferð málsins draga fram að það sé sanngjarnt að gera breytingar á frumvarpinu, getur héraðsdómari staðfest frumvarpið með breytingum.

Héraðsdómari skal hafna staðfestingu frumvarpsins ef það er óhæfilegt að staðfesta það. Það er fyrst og fremst dómarans að meta hvort það teljist óhæfilegt, að teknu tilliti til þeirra viðmiða sem rakin eru í frumvarpinu, m.a. hvort það teljist hæfilegt með tilliti til annarra þegna samfélagsins að staðfesta frumvarpið með úrskurði. Hið sama á við ef málsmeðferð og gagnaöflun er ábótavant og ekki verður bætt úr því fyrir héraðsdómi. Ef fjárhagsstaða skuldara er svo óljós vegna margra óljósra krafna að ekki er hægt að leggja mat á það hvort skuldari uppfylli skilyrði laganna um greiðsluaðlögun skal dómari synja staðfestingar á frum­varpinu.

Úrskurð héraðsdóms skal kynna skuldara og kröfuhöfum á þann hátt sem héraðsdómur ákveður. Úrskurðurinn er kæranlegur til Hæstaréttar innan tveggja vikna.

 

                                                                                      

Um 23. gr.

Í 23. gr. frumvarpsins er kveðið á um það hvernig fara á með bú einstaklings sem er undir gjaldþrotaskiptum og vill leita greiðsluaðlögunar. Ekki er unnt að fella þau tilvik að fullu undir ákvæði frumvarpsins, en lagt er til að þeir sem svo er ástatt um geti lokið skiptunum með nauðasamningi til greiðsluaðlögunar eftir ákvæðum XXI. kafla laga um gjaldþrotaskipti o.fl. Í stað þess að þrotamaður leggi frumvarp að nauðasamningi fyrir skiptastjóra og hann láti greiða atkvæði um það skal þrotamaðurinn þá leggja fyrir skiptastjóra greiðsluáætlun og hann síðan leita greiðsluaðlögunar á sama hátt og umsjónarmaður hefði ella gert á grundvelli V. kafla þessa frumvarps, en um þetta skal beitt fyrirmælum XXI. kafla laga um gjaldþrota­skipti o.fl., með þeim frávikum sem leiðir af ákvæðum frumvarpsins. Er þetta í samræmi við gild­andi ákvæði í X. kafla a í lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991.

 

                                                                              Um 24. gr.

Í 24. gr. frumvarpsins er kveðið á um skiptingu greiðslna milli kröfuhafa. Meginreglan er að þær eignir eða afborganir sem skipta skal milli kröfuhafa skiptast hlutfallslega eftir fjárhæð krafna. Í ákvæðinu eru þó gerðar nokkrar undantekningar frá þessari meginreglu sem taldar eru upp í a-g-lið.

Fyrsta undantekningin snýr að kröfum sem tryggðar eru með veði. Segir í a‑lið að ef skuld­ari heldur eftir eignum sem tryggðar eru með veði skuli skuldari, meðan á greiðslu­aðlögun stendur, greiða umsamda vexti eða tiltekið hlutfall vaxta af veðkröfum sem eru innan matsverðs hinnar veðsettu eignar. Gert er ráð fyrir því að mögulegt sé að kveða á um það að skuldari skuli ekki greiða afborganir af höfuðstól veðkröfu meðan á greiðsluaðlögun stendur. Með þann hluta kröfunnar sem fellur utan matsverðs samkvæmt ákvörðun umsjónar­manns, sbr. 15. gr., skal fara eins og aðrar samningskröfur. Meginsjónarmiðið varðandi stöðu veðkrafna og afborgana ræðst af þeirri staðreynd að veðkröfuhafar fá kröfu sína upp að matsv­erði eignar greidda, þar sem þær falla ekki niður við lok greiðsluaðlögunartímans, öfugt við samningskröfur, sem falla niður að loknu greiðsluaðlögunartímabili. Því heimila lög­in að á greiðsluaðlögunartímabilinu sé greitt hlutfallslega minna af veðkröfum en öðrum kröfum. Veðkröfur er oftar en ekki stærstu kröfur á hendur skuldara og því má ætla að aðrir kröfuhafar fengju lítið ef greitt yrði hlutfallslega af veðkröfum eins og af öðrum kröfum. Því þurfa veðkröfuhafar að sæta þessari meðferð meðan á þriggja til fimm ára greiðsluaðlögunar­tímabili stendur.

Önnur undantekning 24. gr. frumvarpsins snýr að kröfum vegna opinberra gjalda. Þannig nær greiðsluaðlögunin ekki til opinberra gjalda eða krafna sem falla til eftir að sýslumaður hefur samþykkt heimild til að leita greiðsluaðlögunar.

Þriðja undantekning greinarinnar snýr að meðlags‑ og framfærslukröfum, en þær falla ekki undir greiðsluaðlögun heldur eru eins konar forgangskröfur við greiðsluaðlögun þar sem skuldari verður að standa skil á þeim að fullu.

Í fjórða lagi er í greininni gerð undantekning að því er varðar kröfur sem eiga rætur að rekja til refsiverðs athæfis. Þar segir að fésektir, sem ákveðnar hafa verið með dómi eða sátt á síðustu þremur árum áður en umsókn um greiðsluaðlögun var lögð fram, skuli greiða að fullu. Aðrar sektir falla undir greiðsluaðlögunina. Kröfur um skaða‑ eða miskabætur vegna tjóns sem samkvæmt dómi hefur verið valdið með refsiverðu athæfi skulu einnig greiddar að fullu.

Í fimmta lagi er kveðið á um að heimilt sé að greiða minni háttar kröfur, þ.e. kröfur sem nema lágum fjárhæðum, að fullu ef umsjónarmaður telur slíkt sanngjarnt og viðeigandi með tilliti til framkvæmdar greiðsluaðlögunar.

Í sjötta lagi er kveðið á um það að heimilt sé að taka minna tillit til vaxta og kostnaðar og færa niður fjárhæð kröfu samkvæmt kröfulýsingu sem þeim nemur.

Í sjöunda lagi er mælt fyrir um að greiðsluaðlögun taki ekki til námslána. Ástæða þess er sú að námslán eru nátengd aflahæfi skuldara og ekki veitt á viðskiptalegum forsendum. Um helmingur útgjalda Lánasjóðs íslenskra námsmanna kemur nú úr ríkissjóði og því um ríkis­styrkt framfærslukerfi að ræða. Þá er endurgreiðsla tengd launum skuldara. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir þeirri almennu reglu að afborganir námslána verði felldar niður á greiðslu­aðlögunartíma og öðrum kröfuhöfum þannig skapað sanngjarnt svigrúm.

Loks er kveðið á um það að með hliðsjón af eðli kröfunnar geti umsjónarmaður kveðið á um að greiða skuli hærra hlutfall kröfu ef ríkar ástæður eru til þess. Þetta kemur einkum til ef sanngirnisástæður mæla með því að greitt sé meira af einni tegund krafna en af öðrum.

Það segir sig sjálft að ef skuldara er ekki unnt að uppfylla kröfur skv. b-d-lið og viðkomandi kröfuhafar fallast ekki sjálfviljugir á lækkun krafnanna er ekki unnt að koma greiðsluaðlögun í kring. Kröfueigendur þessara krafna hafa því í raun neitunarvald um það hvort greiðslu­aðlögun komist á. Umsjónarmaður getur krafist skýringa frá viðkomandi kröfuhöfum fallist þeir ekki á lækkun krafna sinna.

Þá er í 24. gr. kveðið á um það að sá hluti skulda sem felldur er niður samkvæmt greiðslu­aðlögun myndi ekki skattstofn og skerði ekki rétt skuldara til hvers konar greiðslna eða aðstoðar frá ríki eða sveitarfélögum.

Í lokamálsgrein greinarinnar er kveðið á um skyldu skuldara til að koma því til leiðar að fjármálafyrirtæki miðli fyrir hann greiðslum samkvæmt greiðsluaðlögun í tæka tíð áður en komið er að fyrsta gjalddaga samkvæmt greiðsluaðlögun.

 

                                                                              Um 25. gr.

Í 25. gr. er kveðið á um hvernig fara skuli með umdeildar kröfur við greiðsluaðlögun, en þegar skuldari leitar eftir greiðsluaðlögun kunna að vera til staðar kröfur á hendur honum sem eru umdeildar. Þá kunna slíkar kröfur að falla á hann á greiðsluaðlögunartímabilinu. Í slíkum tilvikum ber að taka frá fjárhæð sem hefði farið til að greiða kröfurnar ef þær hefðu verið viðurkenndar. Ef ekki hefur verið gerður reki að því að fá skorið úr gildi kröfunnar með málshöfðun eða öðrum aðgerðum innan sex mánaða frá því greiðsluaðlögun var samþykkt skal skipta fjármununum milli annarra kröfuhafa.

 

                                                                              Um 26. gr.

Í 26. gr. frumvarpsins er kveðið á um tryggingarkröfur, þ.e. þau tilvik þar sem skuldari er skuldbundinn til að greiða fé samkvæmt ábyrgðaryfirlýsingu sem hann hefur gefið áður en meðferð beiðni um greiðsluaðlögun hófst en skylda samkvæmt yfirlýsingunni er ekki orðin virk þegar greiðsluaðlögun tekur gildi. Í slíkum tilvikum er lagt til að ekki skuli gert ráð fyrir skuldbindingunni við greiðsluaðlögunina. Ef ábyrgðarskuldbindingin verður virk síðar er möguleiki að breyta greiðsluaðlöguninni í samræmi við ákvæði frumvarpsins þar um. Þá er gert ráð fyrir að skuldari greiði sama hlutfall á skuld samkvæmt ábyrgðinni og hann greiðir af óveðtryggðum kröfum samkvæmt greiðsluaðlöguninni.

 

                                                                              Um 27. gr.

Í 27. og 28. gr. er kveðið á um heimild til breytinga á greiðsluaðlögun, en á greiðslu­aðlögunartímanum getur ýmislegt komið upp sem breytir aðstæðum og leiðir til þess að endurskoða þarf forsendur greiðsluaðlögunar.

Í 27. gr. er kveðið á um heimild skuldara til að krefjast þess að gerðar verði breytingar á skilmálum greiðsluaðlögunar.

Skilyrði þess að skuldari geti óskað eftir því að gerðar verði breytingar á skilmálum greiðsluaðlögunar eru að á greiðsluaðlögunartímabilinu komi upp ófyrirsjáanlegar aðstæður sem veikja getu hans til þess að uppfylla skyldur sínar samkvæmt greiðsluaðlöguninni. Kröfu skuldara skal ekki taka til greina ef tilefni breyttra forsendna verður rakið til óábyrgrar hegðunar hans. Hér koma því einkum til skoðunar tilvik eins og þau þar sem skuldari verður fyrir slysi, viðvarandi atvinnuleysi, o.s.frv. Þetta þarf þó að meta hverju sinni.

Ef fram kemur krafa, sem stofnaðist áður en umsókn skuldara um heimild til greiðslu­aðlögunar var samþykkt og skuldara var ekki kunnugt um þegar skilmálar greiðsluaðlögunar voru ákveðnir og greiðsluaðlögunin tekur ekki til, getur skuldari gert kröfu um að krafan verði felld undir greiðsluaðlögun. Uppfylli krafan skilyrðin um að heimilt sé að fella hana undir greiðsluaðlögun og það er samþykkt eða umboðsmaður skuldara eða héraðsdómur kveða á um það skal greitt af henni í samræmi við það sem verið hefði ef hún hefði verið hluti af skilmálunum í upphafi. Aðeins er greitt af henni frá þeim tíma sem breyting á skil­málum greiðsluaðlögunar tekur gildi. Skuldara er hins vegar óheimilt að greiða kröfuna utan greiðsluaðlögunar, nema fyrir liggi samþykki allra kröfuhafa.

Áður en skuldari krefst breytinga á greiðsluaðlögun samkvæmt þessari grein skal hann hafa leitað eftir samkomulagi þar um við aðra kröfuhafa. Náist slíkt samkomulag skal það borið undir umboðsmann skuldara, sem skal samþykkja það nema í sérstökum undan­tekn­ingartilfellum. Ef ekki næst samkomulag getur skuldari lagt til við umboðsmann skuldara eða héraðsdóm að skilmálum greiðsluaðlögunar verði breytt samkvæmt kröfu skuldara, eftir því hvort um frjálsa eða þvingaða greiðsluaðlögun hefur verið að ræða.

 

                                                                              Um 28. gr.

Í 28. gr. er fjallað um tilvik þegar kröfuhafi getur lagt fram kröfu um breytingu á skil­málum greiðsluaðlögunar á greiðsluaðlögunartímabilinu. Þetta getur einkum orðið þegar fjárhagsstaða skuldara hefur batnað mikið frá því sem var þegar skilmálar greiðsluaðlögunar voru samþykktir. Ekki geta kröfuhafar sett fram slíka kröfu nema fjárhagsstaða skuldara hafi batnað verulega. Hvort fjárhagsstaða skuldara hafi breyst svo, að það veiti kröfuhöfum mögu­leika á því að gera slíka kröfu, þarf að meta hverju sinni. Við skýringu á þessari grein verður þó að horfa til þess að greiðsluaðlögun var komið á miðað við fjárhagsstöðu skuldara á þeim tíma. Hugsunin er sú að skuldari geti endurskipulagt fjármál sín og byrjað upp á nýtt. Greinina má ekki skýra á þann hátt að það letji skuldara til að afla eins mikilla tekna og honum er kostur. Því skal ekki taka tillit til þess ef fjárhagsstaða skuldara batnar vegna eigin vinnu skuldara eða bættra launakjara hans, nema um verulega aukningu tekna sé að ræða.

Þegar skuldarinn fær háa eingreiðslu á greiðsluaðlögunartímabilinu, t.d. arf eða annað þess háttar, getur kröfuhafi krafist þess að fénu verði skipt að hluta eða að fullu milli kröfu­hafa án þess að greiðsluaðlöguninni sé breytt að öðru leyti. Þá er sama afborgunar­fjárhæð greidd áfram en kröfuhafar fá hlutdeild í ávinningnum samkvæmt samkomulagi við skuldara eða ákvörðun umboðsmanns skuldara eða héraðsdóms.

Ef skuldari stendur ekki við þær skuldbindingar sem á honum hvíla, og skýringar verða raktar til aðstæðna sem skuldari hefur stjórn á, geta kröfuhafar krafist riftunar eða ógildingar á greiðsluaðlögun skv. 3. mgr. ákvæðisins. Ef greiðsluaðlögun er rift eða hún ógilt verður réttarstaðan eins og greiðsluaðlögun hafi aldrei komist á.

 

                                                                              Um 29. gr.

Greinin fjallar um málsmeðferð þegar skuldari eða kröfuhafar krefjast breytinga, riftunar eða ógildingar á greiðsluaðlögun, sbr. 27. og 28. gr. Greinin þarfnast að öðru leyti ekki skýr­inga.

 

                                                                              Um 30. gr.

Í greininni er fjallað um upplýsingaskyldu skuldara gagnvart kröfuhöfum. Lagt er til að skuldara verði skylt að upplýsa kröfuhafa innan sanngjarns tíma og á tryggan hátt um að­stæður sem upp koma og skuldari veit eða má vita að veita kröfuhöfum rétt til að ógilda eða rifta greiðsluaðlögun.

                                                                              Um 31. gr.

Í 31. gr. frumvarpsins er kveðið á um skráningu greiðsluaðlögunar og fleiri atriði sem huga þarf að þegar greiðsluaðlögun hefur verið samþykkt.

Í 1. mgr. er kveðið á um það að umsjónarmaður skuli óska eftir því að athugasemd um samþykki umboðsmanns skuldara um heimild til að leita greiðsluaðlögunar verði skráð í þinglýsingabækur og aðrar opinberar bækur vegna fasteigna, skipa, lausafjár og bifreiðar, sem eru í eigu skuldara. Þetta á við um þær eignir skuldara sem skráðar eru á hans nafn. Veð­bönd á eignum sem umsjónarmaður ákveður að selja og eru seldar meðan leitað er greiðslu­aðlögunar falla niður. Meðan leitað er greiðsluaðlögunar, og á greiðslu­aðlögunar­tímabilinu sjálfu, getur kröfuhafi ekki fengið þinglýst betri rétti en hann hafði þegar umboðsmaður skuld­ara samþykkti umsókn um heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Eftir að umsókn hefur verið samþykkt hefst ákveðið ferli sem miðar að því að gera upp fjárhag skuldara með það að leiðarljósi að jafnvægi náist milli greiðslugetu og skulda skuldara, miðað við fjárhags­stöð­una eins og hún var þegar heimild var veitt. Samningskröfuhafar geta því ekki fengið stöðu veðkröfuhafa eftir að samþykki sýslumanns liggur fyrir. Kröfuhafar geta ekki fengið trygg­ingarétt í eignum skuldara eftir að umsókn skuldara hefur verið samþykkt. Skráning að frum­kvæði umsjónarmanns í þinglýsingabækur um að heimild skuldara til að leita greiðsluað­lögunar liggi fyrir er gjaldfrjáls.

Enn fremur skal umsjónarmaður þinglýsa athugasemd um það að greiðsluaðlögunar­um­leitanir hafi verið felldar niður eða að greiðsluaðlögun hafi verið komið á, hvort sem um er að ræða frjálsa eða þvingaða greiðsluaðlögun, og hversu langt greiðsluaðlögunartímabilið er. Skráningar af þessu tagi eru einnig gjaldfrjálsar.

Í 2. mgr. greinarinnar er kveðið á um það að umboðsmaður skuldara skuli halda skrá yfir alla sem fengið hafa heimild til greiðsluaðlögunar. Í 3. mgr. er kveðið á um það að þegar greiðsluaðlögunartímabili er lokið skuli yfirvöld og eftirlitsaðilar einungis nota upplýsingar um greiðsluaðlögun skuldara til að kanna hvort skuldari hafi áður fengið greiðsluaðlögun, enda eru það einu upplýsingarnar sem ástæða er fyrir stjórnvöld og eftirlitsaðila að halda utan um varðandi greiðsluaðlögun. Aðrar upplýsingar á ekki að skrá í opinberar bækur. Oft getur verið um að ræða persónulegar upplýsingar sem engin ástæða er til að yfirvöld haldi utan um með því að skrá þær sérstaklega. Annars er félags‑ og tryggingamálaráðherra ætlað að setja nánari ákvæði um meðferð þessara upplýsinga í reglugerð.

 

                                                                              Um 32. gr.

Eftir að greiðsluaðlögunartímabili er lokið getur skuldari krafist aflýsinga á veðkröfum, sem falla niður eftir að tímabilinu er lokið samkvæmt skilmálum greiðsluaðlögunar. For­sendan er sú að skuldari hafi staðið við sínar skuldbindingar. Við aflýsingu skal skuldari leggja fram samning samkvæmt frjálsri greiðsluaðlögun eða staðfestan úrskurð dómara um þvingaða greiðsluaðlögun. Skuldari á rétt á því að fá kvittun frá kröfuhafa um að hann hafi staðið við sínar skuldbindingar ef nauðsyn krefur, en annars eiga kvittanir um greiðslur samkvæmt skilmálum greiðsluaðlögunar að duga til að fá veðkröfum aflýst.

 

                                                                              Um 33. gr.

Í 33. gr. er fjallað um skiptingu söluandvirðis eigna þegar greiðsluaðlögun hefur ekki komist á. Á ákvæðið við þegar sú staða er uppi að eignir skuldara séu seldar á því tímabili sem leitað er greiðsluaðlögunar, án þess að greiðsluaðlögun komist á síðar. Umsjónarmaður hefur tvo möguleika meðan leitað er greiðsluaðlögunar, í þeim tilvikum þegar hann þarf að fá mat á virði eigna skuldara. Hann getur selt eignir skv. 14. gr. og fengið söluandvirðið greitt, eða metið þær sérstaklega til virðis, en þá falla kröfur sem eru utan virðingar í hóp samningskrafna. Ef umsjónarmaður velur að selja eign, áður en fullljóst er að greiðslu­að­lögun komist á, færist áhættan af sölunni yfir á skuldara. Eign kann með öðrum orðum að verða seld án þess að greiðsluaðlögun komist á.

Í slíkum tilvikum skal umboðsmaður skuldara skipta þeim fjármunum sem lagðir hafa verið til hliðar á milli kröfuhafa í samræmi við reglur ákvæðisins.

 

                                                                              Um 34. gr.

Í greininni er kveðið á um ábyrgð skuldarans á útgjöldum ef hann af ásetningi eða gáleysi, og án tilefnis, stofnar til greiðsluaðlögunarmáls með því að leggja fram umsókn um heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Enda er eðli málsins samkvæmt eðlilegt að skuldari beri fjár­hagslega ábyrgð á slíkum útgjöldum. Kostnaður sem sýnt er fram á að féll til vegna hegðunar skuldara fellur að öllu leyti á hann.

 

                                                                              Um 35. gr.

Í 35. gr. frumvarpsins er kveðið á um það að umboðsmaður skuldara beri kostnað af meðferð umsókna um greiðsluaðlögun og starfa umsjónarmanns með greiðsluaðlögun. Í ákvæðinu er einnig tekið fram að kröfuhafar greiði þann kostnað sem á þá fellur af meðferð umsóknar um greiðsluaðlögun og framkvæmd hennar. Þá er kveðið á um það að kostnaður vegna sölu eigna skuli greiðast af söluandvirði þeirrar eignar sem seld er. Loks er í ákvæðinu að finna heimild fyrir félags‑ og tryggingamálaráðherra til að setja í reglugerð nánari ákvæði um greiðslu málskostnaðar.

 

                                                                              Um 36. gr.

Hér er kveðið á um það hvað verður um kröfur sem ekki hefur verið tilkynnt um. Lagt er til að samningskröfur, sem stofnuðust áður en heimild var veitt til að leita greiðsluaðlögunar og skuldari var ekki krafinn um að greiða meðan á greiðsluaðlögunartímabili stóð með því að kröfu væri lýst í kjölfar auglýsingar um innköllun eða að niðurstöðu frjálsrar eða þving­aðrar greiðsluaðlögunar var ekki breytt á greiðsluaðlögunartímabilinu að beiðni kröfuhafa, falli niður að greiðsluaðlögunartímabili loknu. Örlög slíkra krafna eru hin sömu og samn­ings­­krafna sem falla niður að loknu greiðsluaðlögunartímabili í samræmi við skilmála greiðslu­­aðlögunar.

 

                                                                              Um 37. gr.

Greinin þarfnast ekki skýringa.

 

                                                                              Um 38. gr.

Í greininni eru lagðar til breytingar á öðrum lögum. Lagt er til að gerð verði breyting á 3. mgr. 9. gr. laga um ábyrgðarmenn, nr. 32/2009, frá þeim tíma sem frumvarp þetta öðlast gildi. Þá er lagt til að 1. júní 2011 verði breytingar á þremur öðrum lagabálkum. Lagt er til að X. kafli a laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., falli brott. Einnig er lagt til að lög nr. 65/1996, um réttaraðstoð við einstaklinga sem leita nauðasamninga, falli brott. Loks er lagt til að gerðar verði breytingar á lögum nr. 50/2009, um tímabundna greiðsluaðlögun fast­eignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, sem nauðsynlegt er að gera vegna brottfalls X. kafla a í lögum um gjaldþrotaskipti o.fl.

                                                              Um ákvæði til bráðabirgða.

Í ákvæði til bráðabirgða er lagt til að þrátt fyrir að frumvarp þetta verði samþykkt verði áfram unnt að sækja um greiðsluaðlögun á grundvelli X. kafla a laga um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, og óska eftir réttaraðstoð á grundvelli laga nr. 65/1996 til ársloka 2010, en gert er ráð fyrir að meðferð umsókna á grundvelli framangreindra laga verði lokið fyrir 1. júní 2011. Ástæða þessa er að mikilvægt er að lagaskil verði ekki til þess að tafir verði á skil­virkri meðferð greiðsluaðlögunarumsókna.

Einnig er gert ráð fyrir að lög um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðar­húsnæði gildi áfram og að skuldarar geti valið hvaða leið hentar hverjum og einum best.

 

Fylgiskjal.

 

 

Fjármálaráðuneyti,

fjárlagaskrifstofa:

Umsögn um frumvarp til laga um greiðsluaðlögun einstaklinga.

Frumvarpi þessu er ætlað að bæta stöðu þeirra einstaklinga sem lent hafa í greiðslu­erfiðleikum í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008 og auðvelda sem flestum að komast í gegnum þá erfiðleika sem gjaldmiðla- og bankahrunið hafa valdið heimilum landsins. Sam­hliða eru lögð fram tvö önnur frumvörp sem í grunninn hafa sama markmið en hvort um sig tekur á sérstökum viðfangsefnum. Það eru frumvarp til laga um umboðsmann skuldara og frum­varp til laga um breytingar á lögum um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði.

Með þessu frumvarpi verður einstaklingum í verulegum greiðsluerfiðleikum gert kleift að endurskipuleggja fjármál sín og koma á jafnvægi milli skulda og greiðslugetu, þannig að raun­hæft sé að þeir geti staðið við skuldbindingar sínar um fyrirséða framtíð.

Lagt er til að einstaklingur sem orðinn er ófær um að standa í skilum með skuldbindingar sínar geti lagt inn umsókn hjá umboðsmanni skuldara um heimild til að leita greiðslu­aðlögunar og að sú þjónusta verði veitt án endurgjalds. Samkvæmt frumvarpinu nær greiðslu­aðlögun til allra fjárskuldbindinga skuldara og miðast við að greitt sé hlutfallslega jafnt af öllum kröfum en á því eru gerðar fáeinar undantekningar. Þær kröfur sem ekki falla undir greiðsluaðlögun eru skuldir sem tryggðar eru með veði í eignum sem skuldarinn heldur eftir, opinber gjöld sem falla til eftir að heimild til að leita greiðsluaðlögunar var veitt, meðlags- og lífeyrisgreiðslur að undanskilinni meðlagsskuld við hið opinbera, fésektir vegna dóma sem eru yngri en þriggja ára og skaða- og miskabætur samkvæmt dómum. Námslán eru undan­þegin greiðsluaðlögun en þó er gert ráð fyrir að afborganir falli niður á greiðslu­aðlög­unar­tímanum. Þá getur umsjónarmaður ákveðið að greitt skuli hærra hlutfall af tilteknum skuld­um ef rík ástæða þykir til. Undir greiðsluaðlögun getur fallið alger eftirgjöf krafna, hlutfallsleg lækkun þeirra, gjaldfrestur á þeim, greiðsla þeirra með hlutdeild í afborgunar­fjárhæð sem greiðist reglulega á tilteknu tímabili, breytt form á greiðslu krafna eða allt framan­greint í senn og nær hún bæði til samningskrafna og allra veðkrafna. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að umsjónarmaður geti farið fram á sölu fasta- og lausafjármuna telji hann það sanngjarnt og/eða nauðsynlegt. Þá er lagt til í frumvarpinu að greiðsluaðlögunartímabilið skuli að jafnaði vara í þrjú til fimm ár og í tilvikum þvingaðrar greiðsluaðlögunar verði öll meðferð mála hjá einum héraðsdómstóli í stað allra eins og er í gildandi lögum. Með þessu er staða skuldarans styrkt til muna, allt greiðsluaðlögunarferlið einfaldað, hraði máls­meðferða aukinn og komið á samræmi í meðferð greiðsluaðlögunarmála.

Samkvæmt gildandi lögum geta einstaklingar að uppfylltum ákveðnum skilyrðum leita nauðasamninga til greiðsluaðlögunar. Það gera þeir með því að sækja um greiðsluaðlögun samningskrafna á grundvelli X. kafla laga um gjaldþrotaskipti og um greiðsluaðlögun fast­eigna­veðkrafna á grundvelli laga um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðar­húsnæði. Í núgildandi lögum er eingöngu gefinn kostur á greiðsluaðlögun fasteigna­veðkrafna í íbúðarhúsnæði en ekki annarra veðkrafna. Frumvarpið miðar að því að einstak­ling­ar leiti til umboðsmanns skuldara frekar en að leita eftir nauðasamningum til greiðslu­aðlögunar samkvæmt X. kafla laga um gjaldþrotaskipti þótt áfram verði hægt að sækja um greiðsluaðlögun á grundvelli þeirra laga og óska eftir réttaraðstoð á grundvelli laga um réttar­aðstoð við einstaklinga sem leita nauðarsamninga til ársloka 2010. Meðferð umsókna á þeim grund­velli skal vera lokið fyrir 1. júní 2011 en þá er gert ráð fyrir að þessi lagaákvæði falli brott.

Án þess að nákvæmar áætlanir liggi fyrir má gera ráð fyrir að frumvarpið hafi meiri áhrif til hækkunar en lækkunar útgjalda ríkissjóðs. Á þetta helst við um nýtt embætti um­boðs­manns skuldara sem áformað er að stofna á grunni Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna sem í kjölfarið verður lögð niður. Veldur þar helst að samkvæmt frumvarpinu mun greiðslu­aðlögunin ná til allra fjárskuldbindinga skuldarans með fáeinum undantekningum. Með því fjölgar þeim sem eiga kost á úrræðinu en engar tölur liggja fyrir um það hve stór þessi hópur gæti verið. Á móti kemur að lögfesting frumvarpsins ætti að létta álagi af dómstólum lands­ins þar sem heimild til að leita greiðsluaðlögunar og afgreiðsla umsókna verður samkvæmt frum­varpinu að hluta færð frá þeim til umboðsmanns skuldara. Þá færist kostnaður vegna um­sjónarmanna að stærstum hluta til umboðsmanns skuldara og að ári liðnu verður þessi kostnaður alfarið hjá því embætti. Einnig gæti ríkissjóður þurft að afskrifa einhver eldri gjöld eða innheimtu þeirra seinkar enn frekar vegna greiðsluaðlögunarinnar. Áhrif frumvarpsins á útgjöld lánastofnana í eigu ríkissjóðs eru líklegast óveruleg en hins vegar gæti frumvarpið haft áhrif á fjárstreymi og afskriftir þeirra og þá einna helst hjá Íbúðalánasjóði þar sem langstærsti hluti skulda einstaklinga eru fasteignalán og sjóðurinn er stærsti lánveitandi slíkra lána. Þá gæti frumvarpið haft neikvæð áhrif á fjárstreymi hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna þar sem gert er ráð fyrir að umsjónarmenn mælist til þess að afborganir verði frystar meðan á greiðsluaðlögun stendur en ekki er gert ráð fyrir að komi til afskrifta hjá lánasjóðnum þar sem námslán eru ekki meðal fjárskuldbindinga sem greiðsluaðlögunin nær til.

Niðurstaða þessa kostnaðarmats er því sú að óvíst er um hver fjárhagsleg áhrif af lög­fest­ingu þessa frumvarps verða á ríkissjóð. Ræður þar mestu að ekki liggja fyrir áætlanir um það hversu mikið eftirspurn eftir greiðsluaðlögunarúrræðum gæti aukist umfram það sem annars yrði. Unnið er að samantekt gagna og frekari greiningu fjárhagslegra áhrifa frumvarpsins á ríkis­sjóð og fjármálastofnanir í hans eigu en niðurstöður liggja enn ekki fyrir.

Fjármálahryðjuverk gegn íslensku þjóðinni

Það er sjálfsagt ekki ofsögum sagt að þjóðin hafi verið algerlega niðurlægð í yfirstandandi bankahruni. Engu er líkara en að aðdragandinn sé áratuga langur. Um þetta er fjallað í nýlegri bók Rogers Boyes blaðamanni en bókin er gefin út af Bloomsbury ISBN13: 9781408802335.  Útlendingi tekst ekki að næla sér í öll smáatriðin en heildarfrasinn er ef til vill hvort sem er það sem er merkilegt.

Höfundurinn rekur í nokkuð ítarlegu máli hvernig Íslensku samfélagi hefur verið nauðgað í gegnum tíðina af fámennri klíku og er mjög merkilegt hvernig honum tekst að rata áfram í þessum texta.

Nokkurn veginn í sama dúr tekur Njörður P Njarðvík í grein sinni Hrunið í Fréttablaðinu 26 október 2009 nema að Njörður sem Íslendingu hefur meira á hreinu ýmiss smáatriði sem breyta þó ekki sögunni neitt sem skiptir máli.

Þessi 30 - 40 ára kafli í Íslenskri sögu er eiginlega aðdragandi fjármálahrunsins og endaði í algeru mannlegu- og fjárhagslegu hruni sem enn stendur yfir. Það gengur nefnilega ekkert að moka flórinn.

Ennþá sitja í stofnunum og úti um allt stjórnkerfið fólk sem var ráðið inn í kerfið af mjög þröngri hagsmunaklíku og þó að þessir einstaklingar hafi ekki beint á sinni könnu að hafa orsakað hrunið þá eru tengsl þessa fólks við hrunamennina svo mikil að það getur ekki hugsað sér að leiðrétta neitt eða leggja hönd á plóginn við að koma hlutunum aftur í lag.

Við sitjum því í sömu súpunni ennþá núna ári eftir að fjármálahrunið átti sér stað. Mannlega hrunið er enn í gangi og ekki farið að leggja nein drög að endurreisn íslenska stjórnkerfisins sem hefur vaðið í spillingu um áratugi samkvæm bók Boyes og grein Njarðar P Njarðvík. 

Alþingismenn hafa rökstutt fyrir okkur sem höfum horft á þessa niðurlægingu, hvers vegna þurfi að afskrifa allar skuldir þeirra sem töpuðu fjármunum með glæfraspili í peningabólunni en þeir eru í hópi fallinna í hinu mannlega hruni og geta ekki hugsað rökrétt.

Engar eignir útrásarvíkinga hafa verið kyrrsettar og enginn af þeim hefur enn verið sóttur til saka. Þvert á móti eru þeir í alvarlegum samræðum við Íslenska ríkisbankakerfið um að endurfjármagna sig með nýju fjármagni svo þeir geti haldið áfram á sömu braut. Gömlu skuldirnar afskrifaðar og ný lán lögð fram af ríkinu.

Ekki er minnst orð á að þeir sem græddu á peningabólunni eigi að skila peningum eða eignum inn í ríkissjóð á móti skuldum sem á að afskrifa hjá þessum hópi fólks og koma skuldum þeirra yfir á hina sem ekki tóku þátt í þessu með því, eins og félagsmálaráðherra hefur greint frá mjög skilmerkilega, að taka af öllum almenningi allar eignir umfram það að fólk hafi „hóflegt" húsnæði og einn bíl.

Allt annað á að hirða og ef fólk hefur peninga umfram áætlun Ráðgjafastofu heimilanna þá á að taka þá peninga líka.

Til viðbótar þessari niðurlægingu á Íslenskum stjórnmálum og stjórnkerfinu í heild þá þurfa íslendingar að glíma við uppgjör skulda svo sem IceSave pakkann sem nú á að deila yfir alla þjóðina en ekki virðist koma til greina að raka saman fé af þeim sem græddu á bólunni og nota það fé til að greiða fyrir IceSave vandamálið.

Hugsun hinna föllnu í hinu mannlega hruni hefur ekkert breyst og þessi hópur er enn við stjórnvölinn og heldur áfram að þjarma að samfélaginu sem nú horfir upp á allar eignir sínar brenna upp og allt sem fólk hefur unnið inn um ævina er hirt í þessu hruni og millifærslu eigna yfir til fárra útvalda.

Um 50% af verðmæti bankanna var fjármagn sem þeir sjálfir lánuðu tengdum aðilum til að kaupa bréf í sjálfum bankanum gegn veði í bréfunum. Ekkert utanaðkomandi fjármagn. Þetta var að sjálfsögðu ekki í samræmi við lög um bankastarfssemi og því hefði tafarlaust átt að svipta bankanna leyfi til að stunda bankarekstur.

Þessi fyrirtæki voru því ekki bankar heldur svikamyllur sem þóttust vera bankar, einskonar glæpastarfssemi sem var undir verndarvæng Íslenskra eftirlitsstofnanna og stjórnmálamanna enda fjármögnuðu þessir sömu „bankar" ómælt starfssemi þeirra stjórnmálamanna sem einkavæddu þá á sínum tíma.

Bankarnir voru því í reynd einkavæddir eða tæknilega færðir yfir til stjórnmálamannanna í gegnum nána vini þeirra.

Enn alvarlegra var a þessi þrír bankar voru svo tengdir að í reynd var um einn aðila að ræða og sem gerði það að verkum að íslenski hlutabréfamarkaðurinn var um 80% í höndum eins aðila, íslensku bankanna sem voru 50% í eigu þeirra sjálfra. Það var sem sagt enginn hlutabréfamarkaður heldur svikamylla.

Þegar kom að uppgjöri og samningum um IceSave ruglið þá blasir það við að íslensku bankarnir voru glæpastofnanir og ég efast um að innistæðutryggingasjóður beri ábyrgð á slíkum fyrirtækum. Sjóðurinn bætir eingöngu tap vegna falls banka sem eru reknir samkvæmt lögum.  Um var að ræða hryðjuverkaárás á Íslenska fjármálalífið og íslendinga í heild sem fellur ekki undir lög um innistæðutryggingar sem á bara við um fall banka sem var ekki tilfellið í þessu fjármálahruni á Íslandi.

Þetta staðfestu Bretar með setningu hryðjuverkalaganna.