Edvarš Jślķus Sólnes
Edvarš Jślķus Sólnes
//
Eftir Edvarš Jślķus Sólnes: "Žegar nżr efnahagsrįšherra er kominn til valda, ętti aš vera hans fyrsta verk aš fara ķ framvirka leišréttingu į vķsitölunni, sem bakar rķkinu enga skašabótaskyldu."
Svo viršist sem eitt helzta kosningamįl alžingiskosninganna 2013 sé leišrétting į skuldum heimilanna og afnįm eša takmörkun verštryggingar. Af žeim stjórnmįlaflokkum sem eru lķklegastir til aš mynda nęstu stjórn landsins, vill Framsóknarflokkurinn lękka hśsnęšisskuldir heimilanna um 20% og taka į verštryggingunni, en Sjįlfstęšisflokkur frekar fara skattalękkunarleiš ķ tengslum viš hśsnęšislįnin. Er tališ aš žaš muni kosta rķkissjóš um 16 milljarša į fyrsta įri slķks kerfis. Leiš Framsóknarflokksins hefur hins vegar af flestum fjölmišlum veriš talin galin. Hśn muni kosta rķkissjóš 240 milljarša (mišaš viš 1200 milljarša hśsnęšisskuldir), og žeir fjįrmunir séu ekki til. Hér viršast blašamenn almennt gera sig seka um rangfęrslu. Įn žess aš ég sé endilega fylgjandi framsóknarleišinni, veršur hśn žó aš njóta sannmęlis. Rķkiš tekur einfaldlega aš sér aš standa skil į greišslum af 20% hśsnęšislįna (fęrir žann hluta vęntanlega ķ sérstakan sjóš) og hefur einhver 30 įr til žess. Mikill hluti lįna sem voru veitt į įrunum 2004-2008, eru jś til 40 įra. Žaš žżšir aš kostnašur rķkisins fyrsta įriš nemur um 8 milljöršum króna, eša helmingi minna en leiš Sjįlfstęšisflokksins kostar. Žetta hefur engin įhrif į lįnastofnanir. Žęr fį greitt af allri skuldinni eftir sem įšur. Žessar įrlegu greišslur falla aš vķsu į almenning gegnum skatta, en žęr eru žó ašeins um 10% af kostnaši vegna bankasukksins, sem kostar okkur um 90 milljarša įrlega. Alveg eins og rķkiš og žar meš almenningur ber aš lokum allan kostnaš af bankahruninu, fyrir utan tap kröfuhafa, hlżtur rķkiš aš bera įbyrgš į stökkbreytingu hśsnęšislįna vegna óstjórnar og eftirlitsleysis meš fjįrmįlakerfinu. Viljum viš borga 8 milljarša į įri til aš koma millistéttinni ķ gang aftur eša halda henni įfram ķ skuldafjötrum?

Rķkisstjórn Steingrķms Hermannssonar įkvaš 1983 aš afnema vķstölutengingu launa til aš reyna aš koma böndum į veršbólguna sem žį grasseraši. Nęstu įr į eftir fundu launžegar įžreifanlega fyrir žvķ, hvernig höfušstóll lįna jókst hratt ķ óšaveršbólgu, en laun stóšu meira eša minna ķ staš. Sigtśnshópurinn svokallaši, en Ögmundur Jónasson, nśverandi innanrķkisrįšherra, var ašaltalsmašur hans, vakti óspart athygli į žessu óréttlęti. Fulltrśar launžega ķ verkalżšshreyfingunni tóku undir žaš, andstętt žvķ sem nś gerist. Žetta leiddi til žess, aš lįnskjaravķsitölunni var breytt meš reglugerš ķ janśar 1989 og launavķsitala reiknuš inn ķ hana aš einum žrišja. Žannig voru launin oršin ein 46% af vķsitölunni (launin voru einnig inni ķ byggingarvķsitölunni) sem varš žess valdandi, aš verštryggšar skuldir landsmanna hękkušu minna en ella į nęstu mįnušum og misserum. Aušvelt vęri aš fara sambęrilega leiš, ž.e. milda vķsitöluna sem hefur veriš ķ gildi sķšan 1995. Ég hef įšur lagt til, aš notaš verši framvirkt veldismešaltal neyzluvķsitölu, eftir aš įhrif innlendra neyzluskattbreytinga hafa veriš hreinsuš śt śr henni. Hefši slķk vķsitala veriš ķ gangi frį 1995, hefšum viš komizt gegnum hruniš meš hśsnęšislįnin įn teljandi vandręša (sveiflurnar hverfa meš mešaltalsvķsitölunni, og breyttar innlendar įlögur į įfengi, tóbak og benzķn m.m. eiga ekki aš hafa įhrif į lįn eša bankainnistęšur). Jafnframt vęri höfušstóll lįnanna mun lęgri, jafnvel allt aš žessum margumtölušu 20%. Aš nota hrįa neyzluveršsvķsitölu er nįnast brjįlęši. Tökum sem dęmi vķsitölubreytinguna ķ janśar upp į 1,6%. Žį hękkušu hśsnęšislįn landsmanna į einu bretti um 300.000 krónur aš mešaltali, sem er sennilega meira en nemur allri afborgun nafnveršs af höfušstól lįna yfir įriš. Fyrir śtlendinga myndi žetta vera sambęrilegt viš žaš, aš lįntakandi gengi ķ sakleysi sķnu fyrir götuhorn, og žar stęši fulltrśi lįnveitenda meš skammbyssu og segši: „borgašu mér strax 300.000 krónur, eša ég skżt“. Hlypi sķšan blķstrandi burt meš fenginn, enda allt löglegt.

Ķ ašdraganda kjarasamninganna 1995 kröfšust helztu forvķgismenn launžegasamtaka, aš lįnskjaravķsitölunni yrši breytt til aš létta undir meš lįnžegum. Žeir töldu aš vķsitalan frį 1989 vęri oršin of óhagstęš fyrir launafólk. Žaš vekur athygli, aš 2008-2009, žegar įhrif bankahrunsins į lįnin, stökkbreytingin, voru fyrirsjįanleg, og aušvelt aš breyta vķsitölunni, lögšust forvķgismenn launžega gegn žvķ aš milda įhrif hennar. Žegar nżr efnahagsrįšherra er kominn til valda, ętti aš vera hans fyrsta verk aš fara ķ framvirka leišréttingu į vķsitölunni, sem bakar rķkinu enga skašabótaskyldu. Meš žessum hętti yršu veršbólguįhrif verštryggingar minnkuš, en ekki sżnist vanžörf į žvķ.

Höfundur er verkfręšingur og prófessor emeritus.